تعلیق حمله آمریکا به ایران؛ هشدارهای منطقه‌ای اوج گرفت و تهدید تهران به هدف‌گیری میادین انرژی کشورهای عربی

رییل کلیر ورلد ۲ اوت ۲۰۲۶

ساعت کودتا در تهران به صدا درآمده است

نویسنده: استروان استیونسون

شایعاتی که در تهران می‌چرخند به اوج خود رسیده‌اند. گفتگوها در محافل سیاسی، زمزمه‌های بازاریان، گزارش‌های افراد نزدیک به رژیم و گمانه‌زنی‌های فزاینده در سراسر ایران، همگی به یک احتمال خارق‌العاده اشاره دارند: فرماندهان ارشد سپاه پاسداران ممکن است در حال آماده شدن برای به دست گرفتن کنترل مستقیم کشور باشند. تأیید قریب‌الوقوع بودن چنین کودتایی همچنان غیرممکن است. با این حال، همین واقعیت که این شایعات چنین جذابیتی پیدا کرده‌اند، شکنندگی فوق‌العاده رژیم را نشان می‌دهد. در طول تاریخ، کودتاها زمانی رخ می‌دهند که دولت‌ها ضعیف‌ترین، متفرق‌ترین و ناتوان‌ترین دولت‌ها در جلب اعتماد به نظر می‌رسند. ایران امروز تک تک این علائم را نشان می‌دهد.

نظام تئوکراتیک ایجاد شده توسط آیت‌الله خمینی تقریباً نیم قرن پیش وارد شدیدترین بحران خود شده است. مرگ علی خامنه‌ای، ولی فقیه، ستون مرکزی اقتدار رژیم را از بین برد. پسرش، مجتبی خامنه‌ای، فاقد اعتبار مذهبی، جایگاه سیاسی و اقتدار شخصی است که پدرش را قادر ساخت تا برای دهه‌ها بین جناح‌های رقیب تعادل برقرار کند. غیبت طولانی مدت او از انظار عمومی، گمانه‌زنی‌های بیشتری را در مورد سلامتی و ظرفیت حکومتداری او دامن زده است. قدرت به طور پیوسته به سمت سپاه پاسداران مهاجرت کرده است.

هر بحرانی، سپاه را تقویت می‌کند. هر شکست دیپلماتیک، نفوذ آنها را گسترش می‌دهد. هر اعتراض داخلی، کنترل آنها بر امنیت را افزایش می‌دهد. هر فروپاشی اقتصادی، تسلط آنها بر منافع تجاری را عمیق‌تر می‌کند. امروزه، سپاه پاسداران بر بخش‌های وسیعی از اقتصاد، سرویس‌های اطلاعاتی، رسانه‌ها، برنامه موشکی و تأسیسات نظامی ایران تسلط دارد. بسیاری از ناظران، ایران را به عنوان یک دیکتاتوری نظامی با لباس روحانی توصیف می‌کنند.

تاریخ نمونه‌های زیادی از نخبگان نظامی را نشان می‌دهد که وقتی دولت‌های غیرنظامی یا ایدئولوژیک کنترل را از دست می‌دهند، پا پیش می‌گذارند. کودتای مصر در سال ۱۹۵۲ به سلطنت فرسوده ملک فاروق پایان داد. خشم عمومی، فساد و تحقیر نظامی شرایطی را ایجاد کرد که در آن افسران آزاد می‌توانستند ادعای رستگاری ملی کنند. انقلاب میخک پرتغال در سال ۱۹۷۴، پس از آنکه افسران نظامی به این نتیجه رسیدند که جنگ‌های استعماری بی‌پایان ناپایدار شده‌اند، به نزدیک به نیم قرن دیکتاتوری پایان داد. رومانی در دسامبر ۱۹۸۹ شاهد فروپاشی چشمگیری بود، زمانی که بخش‌هایی از نیروهای مسلح، نیکولا چائوشسکو را رها کردند و سقوط یکی از بی‌رحم‌ترین دیکتاتوری‌های اروپای شرقی را تسریع کردند. اتحاد جماهیر شوروی خود در اوت ۱۹۹۱ یک کودتای ناموفق را تجربه کرد. تندروها سعی کردند یک سیستم کمونیستی در حال فروپاشی را نجات دهند. شکست آنها صرفاً فروپاشی امپراتوری شوروی را ظرف چند ماه تسریع کرد. هر مورد، واقعیت اساسی یکسانی را منعکس می‌کرد. رهبران نظامی به این نتیجه رسیدند که رهبری موجود به یک دردسر تبدیل شده است.

ایران به طور فزاینده‌ای به آن لحظات تاریخی شباهت دارد. اقتصاد همچنان به سقوط شتابان نزولی خود ادامه می‌دهد. تورم همچنان به طرز دردناکی بالاست. ریال سقوط کرده است. کمبود برق، سهمیه‌بندی سوخت و کمبود مزمن آب، ناامیدی گسترده‌ای را در هر استان ایجاد کرده است.

تحریم‌های بین‌المللی همچنان سرمایه‌گذاری را تحت فشار قرار می‌دهند، در حالی که رویارویی نظامی زیرساخت‌ها و تجارت را بیشتر تضعیف کرده است. قیام ناتمام ژانویه هنوز رهبری را آزار می‌دهد. بنا به گزارش‌ها، هزاران نفر در جریان سرکوب وحشیانه اعتراضات سراسری جان خود را از دست دادند. هزاران نفر دیگر روانه زندان شدند. خانواده‌ها همچنان مراسم یادبود برگزار می‌کنند که اغلب به اقدامات اعتراضی سیاسی تبدیل می‌شود. جوانان ایرانی مصمم، سازمان‌یافته و به طور فزاینده‌ای نترس باقی می‌مانند.

رژیم به وضوح بزرگترین چالش داخلی خود را تشخیص می‌دهد. هر تجمع رسمی هنوز با شعار "مرگ بر منافقین"، برچسب رژیم برای سازمان مجاهدین خلق ایران (PMOI) طنین‌انداز است. این شعار چیزی بسیار فراتر از تبلیغات رسمی را آشکار می‌کند. این شعار ترس واقعی را نشان می‌دهد که مقاومت سازمان‌یافته می‌تواند خشم عمومی را به تغییر انقلابی تبدیل کند.

در این چشم‌انداز به طور فزاینده‌ای ناپایدار، یک کودتا ممکن است برای فرماندهان جاه‌طلب سپاه جذاب به نظر برسد. چنین اقدامی می‌تواند تحت لوای امنیت ملی رخ دهد. رهبران نظامی می‌توانند استدلال کنند که رهبری سیاسی ضعیف، دیپلماسی شکست‌خورده و فروپاشی اقتصادی نیازمند اقدام قاطع است. مجتبی خامنه‌ای ممکن است به عنوان یک چهره مذهبی نمادین باقی بماند در حالی که قدرت واقعی آشکارا به دست نظامیان منتقل می‌شود. از طرف دیگر، فرماندهان ارشد می‌توانند رهبری روحانی را به طور کلی حذف کنند و خود را به عنوان نگهبانان وحدت ملی معرفی کنند. هر دو سناریو نشان‌دهنده یک تحول عمیق خواهد بود.

با این حال، تاریخ همچنین می‌آموزد که کودتاها به ندرت بحران‌های اساسی ملی را حل می‌کنند.

خود شاه در ماه‌های پایانی خود به شدت به قدرت نظامی متکی بود. دستگاه امنیتی او قدرتمند به نظر می‌رسید. وقتی اعتماد عمومی از بین رفت، آن قدرت با سرعتی شگفت‌انگیز از بین رفت. ارتش مصر در سال ۲۰۱۳ رئیس جمهور محمد مرسی را برکنار کرد. ثبات از نظر امنیتی بازگشت، اما اختلافات سیاسی عمیق‌تری ادامه یافت. دولت‌های نظامی در تحمیل نظم برتری دارند. ایجاد مشروعیت بسیار دشوارتر است.

اگر سپاه پاسداران قدرت را به دست بگیرد، ایران تقریباً مطمئناً سرکوب شدیدتری را تجربه خواهد کرد. اعدام‌ها احتمالاً افزایش می‌یابد. زندانیان سیاسی با خطر بیشتری روبرو می‌شوند. نظارت تشدید می‌شود. هر ابزار قهری موجود علیه اپوزیسیون سازمان‌یافته به کار گرفته می‌شود. با این حال، چنین اقداماتی صرفاً می‌تواند یک حسابرسی بزرگتر را به تعویق بیندازد.

حاکمان نظامی همان اقتصاد در حال فروپاشی، همان انزوای بین‌المللی، همان زیرساخت‌های فرسوده و همان جمعیتی را که خواستار تغییر اساسی هستند، به ارث می‌برند. لباس‌های فرم راه‌حل‌های کمی برای تورم، بیکاری، فساد یا فروپاشی خدمات عمومی ارائه می‌دهند. مهمتر از همه، مردم ایران از یک آستانه روانی مهم عبور کرده‌اند. میلیون‌ها نفر ترس خود را از دست داده‌اند.

این واقعیت، ایران امروز را از بسیاری از سیستم‌های استبدادی پیشین متمایز می‌کند. نسل جوان‌تر، که با وجود سانسور بی‌رحمانه از طریق شبکه‌های مخفی متصل است، ساختارهای سازمانی ایجاد کرده است که قادر به زنده ماندن از سرکوب شدید هستند. کانون‌های شورشی مجاهدین خلق علیرغم دستگیری‌ها و اعدام‌های مکرر، همچنان در حال گسترش هستند. مقاومت آنها نشان می‌دهد که مخالفت فراتر از اعتراضات خودجوش خیابانی تکامل یافته است.

بنابراین، دولت‌های غربی با یک انتخاب مهم روبرو هستند. هر کودتایی هرگز نباید با اصلاحات دموکراتیک اشتباه گرفته شود. جایگزینی روحانیون مسن با ژنرال‌های یونیفرم‌پوش به سادگی جایگزینی یک شکل از دیکتاتوری با شکل دیگر آن است. جامعه بین‌المللی باید در برابر هرگونه وسوسه‌ای برای پذیرش حاکمان نظامی که وعده ثبات موقت را می‌دهند و در عین حال سرکوب را حفظ می‌کنند، مقاومت کند. تعیین اخیر سپاه پاسداران به عنوان یک سازمان تروریستی توسط اروپا، و به دنبال آن اقدام قاطع خود بریتانیا، نشان دهنده یک تغییر مهم در جهت پاسخگو کردن ابزار اصلی خشونت رژیم است. آینده ایران در نهایت متعلق به مردم خودش است.

بنابراین، شایعات کودتا که در تهران می‌پیچد، چیزی بسیار بزرگتر از دسیسه نخبگان را آشکار می‌کند. آنها رژیمی را افشا می‌کنند که در ناامنی فرو رفته، در رقابت‌های داخلی فلج شده و با این آگاهی که بزرگترین چالش آن از سوی خود مردم ایران است، دست و پنجه نرم می‌کند. فصل آخر جمهوری اسلامی هنوز نوشته نشده است. چه پرده بعدی شامل ژنرال‌ها، روحانیون یا تغییر انقلابی باشد، یک حقیقت با هر روز که می‌گذرد، آشکارتر می‌شود. پایه‌های رژیم در حال فروپاشی است و صدای تیک تاک ساعت در داخل تهران بلندتر از همیشه به گوش می‌رسد.

بن‌سلمان در تماس با ترامپ خواستار کاهش تنش شد؛ اختلاف‌ها درباره عوارض تردد کشتی‌ها در طرح بازگشایی هرمز پابرجاست

وال‌استریت ژورنال گزارش داد کشورهای عربی حاشیه خلیج فارس از پرزیدنت ترامپ خواسته‌اند حملات جدید علیه ایران را به تعویق بیندازد و مسیر گفت‌وگو با تهران را دنبال کند. این روزنامه می‌گوید پیشنهاد جدید برای بازگشایی تنگه هرمز شامل ایجاد مسیرهای تازه برای تردد کشتی‌ها است، اما اختلاف‌ها درباره دریافت عوارض از کشتی‌ها همچنان حل نشده است. به نوشته وال‌استریت ژورنال، محمد بن‌سلمان پیش از اعلام توقف حملات، در تماسی با ترامپ خواستار کاهش تنش‌ها و ادامه مسیر دیپلماتیک شده بود. این تماس یکی از عوامل کلیدی در تصمیم ترامپ برای تعلیق حمله عنوان شده است.

ترامپ: توافق در حال شکل‌گیری شامل بازگشایی کامل هرمز و پایان تهدید هسته‌ای ایران است؛ توقف حمله پس از تماس بن‌سلمان انجام شد

آسوشیتدپرس گزارش داد پرزیدنت ترامپ شامگاه شنبه اعلام کرده متحدان خاورمیانه بر پارامترهای توافقی برای پایان جنگ پنج‌ماهه با رژیم ایران به جمع‌بندی رسیده‌اند و او «فعلاً» از صدور دستور حملات جدید خودداری می‌کند. ترامپ گفت توافق در حال ظهور شامل بازگشایی فوری، کامل و مطلق تنگه هرمز و پایان تهدید هسته‌ای ایران خواهد بود و افزود: «برای منافع آینده جهان و بقای یک ایران موفق و مرفه، موافقت کرده‌ام حمله را لغو کنم؛ مشروط بر دستیابی سریع به توافق.» او گفت اسرائیل نیز در این تعهد با آمریکا همراه شده است. رژیم ایران واکنش فوری نشان نداده است.

آسوشیتدپرس این اعلامیه را «چرخشی قابل توجه» در مناقشه توصیف می‌کند؛ تنها یک روز پس از آنکه ترامپ گفته بود به ازسرگیری حملات سنگین نزدیک است. این جنگ از ۲۸ فوریه با حملات آمریکا و اسرائیل آغاز شد و هدف آن نابودی توانمندی‌های موشکی ایران و جلوگیری از دستیابی تهران به سلاح هسته‌ای عنوان شده بود. توافق موقت ماه ژوئن با ازسرگیری حملات ایران به کشتیرانی در هرمز فروپاشید.

گزارش می‌گوید تماس تلفنی محمد بن‌سلمان با ترامپ یکی از عوامل کلیدی توقف حمله بوده است. منابع مطلع گفته‌اند سعودی‌ها نگران بودند حمله آمریکا به زیرساخت‌های انرژی ایران باعث حملات تلافی‌جویانه تهران علیه میادین انرژی عربستان و دیگر کشورهای خلیج فارس شود. ولیعهد خواستار شفاف‌سازی درباره اقدامات احتمالی آمریکا شده و هم‌زمان از واشینگتن و تهران خواسته برای یافتن «پایان بازی» به میز مذاکره بازگردند. عربستان این هفته در حمله به مراکز لجستیکی شبه‌نظامیان وابسته به رژیم ایران در عراق با آمریکا همراه شده بود، اما همچنان بر مسیر دیپلماتیک تأکید دارد. آسوشیتدپرس همچنین یادآوری می‌کند که خالد بن‌سلمان، وزیر دفاع عربستان، چهارشنبه گذشته برای گفت‌وگو با ترامپ و جی‌دی ونس به واشینگتن رفته بود و ترامپ سه‌شنبه نیز با نتانیاهو دیدار کرده است؛ دیداری که نخستین ملاقات حضوری آن‌ها از آغاز جنگ بود.

سخنگوی کمیسیون امنیت ملی: «اصل موضوع» تنگه هرمز است؛ احتمال سفر دوباره هیأت ایرانی به مسقط وجود دارد

قشقاوی، سخنگوی کمیسیون امنیت ملی مجلس ارتجاع، در گفت‌وگو با خبرگزاری دانشجو گفت تلاش‌هایی از سوی میانجی‌ها برای احیای تفاهم‌نامه ۱۴ بندی اسلام‌آباد در جریان است. او گفت از «پیشنهاد جدید آمریکا یا میانجی‌ها» اطلاعی ندارد، اما تبادل نظر درباره طرح‌ها بخشی از روند دیپلماسی است و هر طرف تلاش می‌کند بیشترین منفعت را به دست آورد. قشقاوی تأکید کرد جمهوری اسلامی در پی «تأمین منافع و امنیت ملی» و دستیابی به «صلح پایدار» است و صلح پایدار را در گرو «منطق قدرت» دانست. او گفت مسئولیت تنگه هرمز بر عهده سپاه و مسئولیت دریای عمان بر عهده ارتش است و «اصل موضوع و کلید مسأله» همین تنگه هرمز است؛ به همین دلیل تبادل نظر ادامه دارد و احتمال دارد طرف ایرانی بار دیگر برای ادامه رایزنی‌ها به مسقط برود. قشقاوی همچنین گفت بر اساس اطلاعات مطرح‌شده در کمیسیون، در جریان مذاکرات اسلام‌آباد درباره برخی تصمیم‌های نظامی، با فرماندهان ارشد نظامی هماهنگی انجام می‌شد.

دو پادشاه بر ضرورت تشدید تلاش‌ها برای تقویت صلح و ثبات منطقه تأکید کردند

خبرگزاری رسمی بحرین گزارش داد حمد بن عیسی آل‌خلیفه، پادشاه بحرین، در تماس تلفنی با عبدالله دوم، پادشاه اردن، روابط دوجانبه و تلاش‌ها برای کاهش تنش را بررسی کرده‌اند. دو پادشاه حملات جمهوری اسلامی به بحرین، اردن و دیگر کشورهای منطقه را محکوم کرده و بر ضرورت تقویت صلح، امنیت و ثبات منطقه تأکید کرده‌اند.

گفت‌وگوی وزرای خارجه کویت و امارات درباره کاهش تنش

وزیران خارجه کویت و امارات درباره کاهش تنش و امنیت کشتیرانی گفت‌وگو کردند

دو طرف آخرین تحولات منطقه و تلاش‌های دیپلماتیک برای تضمین آزادی کشتیرانی را بررسی کردند

وزارت خارجه کویت اعلام کرد شیخ جراح جابر الاحمد الصباح در تماس تلفنی با شیخ عبدالله بن زاید آل‌نهیان، وزیر خارجه امارات، آخرین تحولات منطقه را بررسی کرده است. طبق بیانیه رسمی، دو طرف درباره کاهش تنش، تقویت امنیت و ثبات منطقه و تضمین امنیت و آزادی کشتیرانی دریایی گفت‌وگو کرده‌اند.

منابع: پاسخ مثبت تهران مسیر توقف حمله را هموار کرد؛ ترامپ گفت آمریکا «در سطحی از قدرت نظامی بی‌سابقه پس از جنگ جهانی دوم» آماده اقدام بود

رایلا گیونز در شبکه X به نقل از دو دیپلمات آشنا با مذاکرات گزارش داد عراقچی، وزیر خارجه ایران، «یک‌شبه» با پیشنهاد مصالحه میانجیگران قطری و آمریکایی درباره ترتیبات بازگشایی تنگه هرمز موافقت کرده است. این منابع گفتند پاسخ مثبت عراقچی یکی از دلایلی بود که باعث شد پرزیدنت ترامپ با توقف حمله احتمالی به ایران موافقت کند. گیونز نوشت ترامپ در پیام خود تأکید کرده بود آمریکا «در سطوحی از ترور، قدرت و قدرت نظامی که پس از جنگ جهانی دوم دیده نشده» آماده اقدام علیه ایران بوده، اما به‌دنبال موافقت تهران و درخواست کشورهای منطقه، حمله را «مشروط به دستیابی سریع به توافق» لغو کرده است.

العربیه گزارش داد سوریه و اردن به بغداد هشدار داده‌اند هرگونه حمله شبه‌نظامیان همسو با رژیم ایران از خاک عراق علیه این دو کشور، با پاسخ مستقیم روبه‌رو خواهد شد. منابع گفتند دمشق تحرکات این گروه‌ها را در نوار مرزی رصد کرده و خواستار اقدام فوری بغداد برای جلوگیری از استفاده از خاک عراق در عملیات علیه سوریه شده است. یک منبع رسمی اردنی نیز تأکید کرده در صورت هدف قرار گرفتن خاک اردن، شبه‌نظامیان همسو با ایران مستقیماً هدف قرار خواهند گرفت.

 آکسیوس: مذاکرات برای بازگشایی تنگه هرمز پیشرفت کرده است
آکسیوس گزارش داد میانجی‌های قطری با عباس عراقچی، استیو ویتکاف و مقام‌های عمانی دیدار کرده‌اند تا برای بازگشایی تنگه هرمز به توافق برسند. همچنین محمد بن سلمان در تماس با ترامپ نسبت به حمله گسترده آمریکا به ایران ابراز نگرانی و بر کاهش تنش تأکید کرده است.