آغاز «عملیات طرد اقتصادی» آمریکا علیه رژیم ایران؛ تهران به تهدید هرمز و دیپلماسی منطقه‌ای متوسل شد

روزنامه واشنگتن پست گزارش داد دولت دونالد ترامپ با آغاز کارزار جدید فشار اقتصادی علیه رژیم ایران، به دنبال منزوی کردن بیشتر تهران و قطع روابط تجاری شرکای اصلی آن است، اما هنوز جزئیات اجرایی و اهداف اصلی این طرح به طور کامل مشخص نشده است.

روزنامه واشنگتن پست در گزارشی نوشت دولت دونالد ترامپ پس از هفته‌ها بن‌بست در مذاکرات با رژیم ایران، مرحله جدیدی از فشار اقتصادی را با عنوان «Operation Economic Outcast» یا «عملیات طرد اقتصادی» آغاز کرده است.

بر اساس این گزارش، هدف اعلام‌شده دولت آمریکا قطع شریان‌های مالی و تجاری رژیم ایران و افزایش فشار بر کشورها و شرکت‌هایی است که همچنان با تهران همکاری می‌کنند. اسکات بسنت، وزیر خزانه‌داری آمریکا، در رونمایی از این طرح گفت واشنگتن قصد دارد «هر مسیر حیاتی اقتصادی» رژیم ایران را هدف قرار دهد و آنچه را «انزوای کامل اقتصادی» نامیده دنبال کند.

واشنگتن‌پست گزارش می‌دهد که اگرچه لحن مقام‌های آمریکایی تند بوده، اما دولت ترامپ هنوز اعلام نکرده کدام کشورها یا چه نهادهایی در مراحل بعدی هدف تحریم‌های ثانویه قرار خواهند گرفت. به گفته بسنت، آمریکا در حال رایزنی خصوصی با دولت‌های مختلف است تا فعالیت‌های مرتبط با رژیم ایران را متوقف کنند، اما جدول زمانی مشخصی برای اجرای اقدامات بعدی ارائه نشده است.

این گزارش می‌نویسد شرکای اصلی تجاری رژیم ایران شامل چین، امارات متحده عربی، ترکیه و عراق هستند. با این حال، میزان همراهی این کشورها با سیاست جدید واشنگتن همچنان نامشخص است.

واشنگتن‌پست به نقل از ریچارد نفیو، پژوهشگر دانشگاه کلمبیا و مسئول سابق پرونده تحریم‌های ایران، می‌نویسد که آمریکا طی دهه‌های گذشته تقریباً همه ابزارهای تحریمی مهم علیه رژیم ایران را به کار گرفته است و هنوز روشن نیست طرح جدید چه تفاوت عملی با سیاست «فشار حداکثری» سال‌های گذشته خواهد داشت.

در همین حال، وزارت خزانه‌داری آمریکا اعلام کرده است که پنج حوزه جدید از جمله ارزهای دیجیتال، فناوری‌های مرتبط با تسلیحات، تجارت طلا، کشتیرانی و هوانوردی تجاری را در کانون تمرکز خود قرار می‌دهد. همچنین ۶۰ نهاد، فرد و کشتی جدید به اتهام همکاری با برنامه‌های موشکی، هسته‌ای، سایبری و نفتی رژیم ایران هدف تحریم قرار گرفته‌اند.

واشنگتن‌پست همچنین به موضع چین اشاره می‌کند. لین جیان، سخنگوی وزارت خارجه چین، در واکنش به تحریم‌های جدید گفته است پکن با تحریم‌های یکجانبه مخالف است و هر اقدام لازم را برای حفاظت از منافع خود انجام خواهد داد.

این روزنامه در پایان می‌نویسد که موفقیت یا ناکامی این راهبرد تا حد زیادی به میزان همکاری شرکای تجاری رژیم ایران و آمادگی دولت ترامپ برای اعمال فشار بر کشورهایی مانند چین بستگی خواهد داشت.

روزنامه نیویورک تایمز گزارش داد در حالی که دولت دونالد ترامپ مرحله جدیدی از فشار اقتصادی علیه رژیم ایران را آغاز کرده، کارشناسان و مقام‌های سابق آمریکایی درباره امکان اجرای کامل این سیاست و وادار کردن شرکای تجاری تهران به قطع روابط اقتصادی تردیدهایی مطرح کرده‌اند.

روزنامه نیویورک تایمز در گزارشی به تاریخ ۲۵ اوت ۲۰۲۶ (۳ شهریور ۱۴۰۵) نوشت دولت دونالد ترامپ با اجرای طرح موسوم به «روز دی اقتصادی» در پی تشدید فشار بر رژیم ایران است، اما موفقیت این راهبرد با چالشهای قابل توجهی روبه‌رو خواهد بود.

بر اساس این گزارش، اسکات بسنت، وزیر خزانه‌داری آمریکا، روز دوشنبه تحریم‌های جدیدی علیه ۶۰ فرد، نهاد و کشتی مرتبط با رژیم ایران اعلام کرد و خواستار تعطیلی شعب یکی از بانک‌های بزرگ ایرانی در کشورهای مختلف شد. او هم‌چنین از سایر کشورها خواست روابط اقتصادی و تجاری خود با تهران را قطع کنند.

نیویورک تایمز می‌نویسد اجرای فراگیر این تحریم‌ها مستلزم همکاری دولتها و شرکت‌های خارجی است؛ موضوعی که می‌تواند آمریکا را با برخی شرکای تجاری و قدرتهای بزرگ به‌ویژه چین درگیر کند. گزارش می‌افزاید که حتی خود بسنت نیز اذعان کرده اجرای کامل چنین سیاستی ممکن است پیامدهایی برای اقتصاد جهانی داشته باشد.

این روزنامه با مرور تاریخ تحریم‌های آمریکا علیه رژیم ایران یادآور می‌شود که واشنگتن از زمان انقلاب ۱۹۷۹ تاکنون هزاران فرد، شرکت، نهاد و بخش اقتصادی ایران را هدف تحریم قرار داده است. صنایع نفت، بانکداری، انرژی، حمل ونقل، ساخت‌وساز و تولید از جمله حوزه‌هایی هستند که طی دهه‌های گذشته مشمول محدودیت‌های آمریکا شده‌اند.

نیویورک تایمز هم‌چنین به توافق هسته‌یی سال ۲۰۱۵ (۱۳۹۴) اشاره می‌کند که بخشی از تحریم‌ها را لغو کرد، اما خروج دولت نخست ترامپ از این توافق در سال ۲۰۱۸ (۱۳۹۷) بار دیگر به بازگشت تحریم‌های گسترده منجر شد.

در این گزارش، آلن ایر، دیپلمات پیشین آمریکا و پژوهشگر مؤسسه خاورمیانه، می‌گوید بخش عمده ابزارهای تحریمی علیه رژیم ایران در سال‌های گذشته مورد استفاده قرار گرفته است. او اظهار داشت: «ما تمام میوه‌های در دسترس و حتی دور از دسترس را چیده‌ایم. تقریباً چیزی باقی نمانده است».

نیویورک تایمز هم‌چنین خاطرنشان می‌کند که رژیم ایران در سال‌های گذشته راههای مختلفی برای دور زدن تحریم‌ها پیدا کرده است؛ از جمله استفاده از ناوگان موسوم به «کشتی‌های سایه» برای انتقال نفت به مشتریان خارجی.

گزارش در پایان به این موضوع اشاره می‌کند که موفقیت راهبرد جدید آمریکا تا حد زیادی به میزان همکاری کشورهایی مانند چین و دیگر خریداران نفت ایران بستگی خواهد داشت. برخی ناظران معتقدند بعید است دولت ترامپ بخواهد پرونده ایران را به محور اصلی روابط خود با پکن تبدیل کند.

کاظم غریب‌آبادی، معاون حقوقی وزارت خارجه رژیم ایران، اعلام کرد تفاهم‌های اخیر با عمان درباره کریدور دریایی موقت در تنگه هرمز به معنای بازگشایی فوری این آبراه نیست. او تأکید کرد اجرای این تفاهم را به انجام تعهدات آمریکا در چارچوب «تفاهم اسلام‌آباد» مرتبط دانست.

غریب‌آبادی، معاون حقوقی وزارت خارجه رژیم ایران، در گفت‌وگویی تلویزیونی درباره مذاکرات تهران و مسقط پیرامون تنگه هرمز گفت تفاهم حاصل‌شده با عمان به معنای بازگشایی فوری تنگه نیست و نباید چنین برداشتی از مذاکرات انجام شود.

غریب‌آبادی اظهار داشت: «برخی فکر نکنند که در اثر این گفت‌وگوها تنگه هرمز از همین فردا باز می‌شود. این موضوع را رد می‌کنم.» او افزود تفاهم‌های کنونی می‌تواند در آینده زمینه‌ساز چنین روندی باشد، اما اکنون صرفاً چارچوبی برای مذاکرات بیشتر فراهم شده است.

به گفته او، دو طرف بر سر یک «مسیر موقت مشترک» به تفاهم رسیده‌اند که بر اساس آن، مسیر ورود کشتی‌ها از دریای عمان به خلیج فارس به طور کامل در آب‌های سرزمینی رژیم ایران قرار می‌گیرد و مسیر خروج نیز بخشی در آب‌های ایران و بخشی در آب‌های عمان خواهد بود. وی این تغییر را «تحولی اساسی» نسبت به مسیرهای پیشین توصیف کرد.

غریب‌آبادی گفت این مسیر موقت قرار است زمینه مذاکرات بعدی برای ایجاد یک مسیر دائمی را فراهم کند و به همین دلیل عنوان «موقت» به آن داده شده است. او اعلام کرد در مذاکرات مربوط به این طرح، نمایندگان ستاد کل نیروهای مسلح، نیروی دریایی سپاه پاسداران، سازمان بنادر و دریانوردی و وزارت خارجه حضور داشته‌اند.

وی همچنین تصریح کرد که در صورت اجرایی شدن این تفاهم، تنها شناورهای تجاری امکان استفاده از کریدور را خواهند داشت و «هیچ شناور نظامی» اجازه عبور نخواهد داشت.

معاون حقوقی وزارت خارجه رژیم ایران در ادامه تأکید کرد اجرایی شدن این تفاهم را به مجموعه‌ای از شروط و تعهدات آمریکا مرتبط می‌داند. او از جمله به رفع کامل محاصره اقتصادی، پایان پایدار جنگ در همه جبهه‌ها از جمله لبنان، غزه و یمن، آزادسازی دارایی‌های بلوکه‌شده ایران، توقف تحریم‌های جدید و عدم اقدام نظامی مجدد علیه رژیم ایران اشاره کرد.

غریب‌آبادی گفت: «اگر قرار باشد تنگه هرمز باز شود، پیش‌شرط آن اجرای تعهدات آمریکا است.» او افزود تهران معتقد است واشنگتن تفاهم اسلام‌آباد را نقض کرده و در صورت تمایل به بازگشت به مسیر دیپلماسی، ابتدا باید تعهدات خود را اجرا کند.

وی همچنین در بخش دیگری از اظهارات خود، تحریم‌های جدید آمریکا را ادامه همان سیاست‌های گذشته دانست و مدعی شد رژیم ایران برای مقابله با آن‌ها برنامه‌ریزی کرده است. غریب‌آبادی اظهار داشت اگر فشارهای اقتصادی آمریکا ادامه پیدا کند، تهران «ظرفیت‌های جدیدی» برای مقابله با منافع آمریکا فعال خواهد کرد.

او در پایان گفت رژیم ایران دیپلماسی را کنار نگذاشته است، اما بازگشت به هرگونه مذاکره جدید مستلزم اجرای تعهدات قبلی از سوی واشنگتن خواهد بود.