جنگ فراتر از میدان نبرد؛ تبعات سیاسی، اقتصادی و اجتماعی یک بحران ادامه‌دار

۲۹ آوریل ۲۰۲۶- ۹اردیبهشت ۱۴۰۵

به گزارش خبرگزاری رویترز، تحولات روز چهارشنبه نشان می‌دهد که جنگ ایران وارد مرحله‌ای فرسایشی شده است؛ مرحله‌ای که در آن ایالات متحده بر ادامه محاصره دریایی تأکید دارد، هزینه‌های جنگ افزایش یافته و شکاف‌های تازه‌ای در بازار جهانی انرژی پدیدار شده است.

محاصره طولانی در دستور کار واشنگتن

یک مقام کاخ سفید اعلام کرد که دونالد ترامپ در گفت‌وگو با شرکت‌های نفتی آمریکا، تمدید محاصره بنادر ایران برای ماه‌های آینده را بررسی کرده و هم‌زمان از تهران خواسته است «سریع و معقول» عمل کرده و توافقی را امضا کند. این گفت‌وگوها پس از چندین روز بن‌بست در تلاش‌های دیپلماتیک انجام شده و هدف آن، فشار بر ایران برای بازگشایی تنگه هرمز عنوان شده است.

ترامپ در پیامی در شبکه اجتماعی تروث سوشال نوشت که ایران «نمی‌تواند منسجم عمل کند»؛ اظهاراتی که هم‌زمان با بررسی سناریوی محاصره طولانی‌مدت مطرح شده است.

هزینه جنگ: ۲۵ میلیارد دلار

در همین حال، یک مقام ارشد پنتاگون اعلام کرد که جنگ آمریکا با ایران تاکنون ۲۵ میلیارد دلار هزینه داشته است؛ نخستین برآورد رسمی از هزینه‌های این درگیری.
جولز هرست، سرپرست دفتر بازرس کل وزارت دفاع، به کمیته نیروهای مسلح مجلس نمایندگان گفت که بخش عمده این هزینه صرف مهمات شده است. آمریکا از ۲۸ فوریه حملات خود را آغاز کرد و دو طرف اکنون یک آتش‌بس شکننده را حفظ کرده‌اند.

روس‌اتم و بوشهر

در حوزه هسته‌ای، خبرگزاری اینترفکس به نقل از الکسی لیخاچف، رئیس شرکت دولتی روس‌اتم، گزارش داد که روسیه هنوز درباره بازگرداندن پرسنل خود به نیروگاه هسته‌ای بوشهر تصمیمی نگرفته است؛ نشانه‌ای از تداوم نگرانی‌های امنیتی پیرامون تأسیسات حساس ایران.

شکاف در اوپک پس از خروج امارات

تحلیلگران می‌گویند خروج امارات متحده عربی از اوپک، کنترل این سازمان بر بازار جهانی نفت را تضعیف کرده و می‌تواند شکاف میان ابوظبی و عربستان سعودی—رهبر دوفاکتوی اوپک—را تشدید کند. اختلافات نفتی، رقابت اقتصادی و تنش‌های ژئوپلیتیکی در پرونده‌هایی چون یمن و سودان از عوامل زمینه‌ساز این واگرایی عنوان شده‌اند.

رویترز می‌نویسد مجموعه این تحولات نشان می‌دهد که درگیری ایران نه‌تنها پایان نیافته، بلکه به مرحله‌ای پرهزینه و بلندمدت وارد شده است. آمریکا میان فشار اقتصادی، ملاحظات انتخاباتی و خطر تشدید نظامی گرفتار است؛ بازار نفت با عدم قطعیت فزاینده روبه‌روست؛ و بازیگران بین‌المللی، از روسیه تا اروپا، همچنان در وضعیت انتظار و احتیاط به سر می‌برند.

به گزارش یورونیوز، دولت ایالات متحده آمریکا روز سه‌شنبه اعلام کرد که ۳۵ نهاد و فرد را به‌دلیل نقش آن‌ها در ساختار موسوم به «بانکداری سایه» ایران تحریم کرده است؛ شبکه‌ای که به گفته واشینگتن، در انتقال ده‌ها میلیارد دلار برای دور زدن تحریم‌ها و حمایت مالی از فعالیت‌های نظامی و نیابتی ایران نقش دارد.

بر اساس گزارش یورونیوز به نقل از وزارت خزانه‌داری آمریکا، این تحریم‌ها شبکه‌هایی را هدف قرار داده‌اند که «به نیروهای مسلح ایران، از جمله سپاه پاسداران، امکان دسترسی به نظام مالی بین‌المللی برای دریافت درآمد حاصل از فروش غیرقانونی نفت، خرید قطعات حساس برای موشک‌ها و دیگر سامانه‌های تسلیحاتی و انتقال پول به نیروهای نیابتی» می‌دهند.

هشدار صریح درباره تنگه هرمز

دفتر کنترل دارایی‌های خارجی آمریکا (OFAC) هشدار داده است که هر شرکت یا نهادی که برای عبور از تنگه هرمز به دولت ایران یا سپاه پاسداران «عوارض» پرداخت کند، با تحریم‌های سنگین مواجه خواهد شد. این هشدار در شرایطی صادر شده که محدودیت‌های کشتیرانی در این آبراه راهبردی، اختلال‌های گسترده‌ای در تجارت جهانی ایجاد کرده است.

اظهارات وزیر خزانه‌داری آمریکا

اسکات بسنت، وزیر خزانه‌داری آمریکا، در گفت‌وگو با یورونیوز گفت:
«سیستم بانکداری سایه ایران به‌عنوان یک شریان مالی حیاتی برای نیروهای مسلح این کشور عمل می‌کند و فعالیت‌هایی را ممکن می‌سازد که تجارت جهانی را مختل کرده و به خشونت در سراسر خاورمیانه دامن می‌زند.»

او افزود که منابع مالی منتقل‌شده از طریق این شبکه‌ها، «از عملیات تروریستی جاری حمایت می‌کند و تهدیدی مستقیم برای نیروهای آمریکایی، متحدان منطقه‌ای و اقتصاد جهانی» به شمار می‌رود و تأکید کرد هر نهادی که این شبکه‌ها را تسهیل کند، با «پیامدهای شدید» روبه‌رو خواهد شد.

هشدار به همکاری با خطوط هوایی ایران

یورونیوز گزارش می‌دهد که در پی انتشار خبر ازسرگیری برخی پروازهای تجاری ایران، وزارت خزانه‌داری آمریکا نسبت به خطرات همکاری با شرکت‌های هواپیمایی تحریم‌شده ایران هشدار داده است. بسنت در پیامی در شبکه اجتماعی ایکس نوشت:
«انجام تجارت با شرکت‌های هواپیمایی تحریم‌شده ایران، شما را در معرض خطر تحریم‌های آمریکا قرار می‌دهد. دولت‌های خارجی باید اطمینان حاصل کنند که هیچ خدماتی—از جمله سوخت‌رسانی، خدمات فرودگاهی، هزینه فرود یا تعمیر و نگهداری—به این هواپیماها ارائه نمی‌شود.»

تمرکز بر دارایی‌های دیجیتال

به نوشته یورونیوز، وزارت خزانه‌داری آمریکا اعلام کرده سیاست «فشار حداکثری» علیه ایران ادامه خواهد داشت. یک مقام ارشد دولت آمریکا گفته است که این وزارتخانه در روزهای اخیر میلیاردها دلار از درآمدهای پیش‌بینی‌شده نفتی ایران را مختل کرده و همچنین حدود ۳۴۴ میلیون دلار رمزارز مرتبط با ایران را مسدود کرده است.

این مقام تأکید کرده که آمریکا همچنان روش‌های دور زدن تحریم‌ها، از جمله استفاده از دارایی‌های دیجیتال را هدف قرار خواهد داد و آماده اعمال تحریم‌های ثانویه علیه بانک‌ها و مؤسسات مالی خارجی است که به همکاری با ایران ادامه دهند.

یورونیوز می‌نویسد ایالات متحده با این تحریم‌ها مستقیماً شریان‌های مالی ایران را هدف قرار داده و هشدار داده است که هر فرد، شرکت یا کشتی‌ای که در انتقال غیرقانونی نفت یا منابع مالی ایران نقش داشته باشد، در معرض اقدامات تنبیهی شدید قرار خواهد گرفت.

وب‌سایت پارلمان اروپا-بیانیه رسمی – سیاست خارجی و انرژی
۲۹ آوریل ۲۰۲۶

در نشست علنی پارلمان اروپا درباره استراتژی اتحادیه اروپا در پاسخ به بحران جاری خاورمیانه، نمایندگان اتحادیه تأکید کردند که جنگ ایران پیامدهای مستقیم و عمیقی بر امنیت اروپا، قیمت انرژی و دسترسی به کود شیمیایی و مواد غذایی داشته است و مهار این بحران نیازمند اقدام هماهنگ و فوری است.

مارلنا رائونا، معاون وزیر قبرس در امور اروپا، در بیانیه افتتاحیه این نشست گفت بحران خاورمیانه «نه دور و نه انتزاعی» است، بلکه در همسایگی مستقیم اتحادیه اروپا رخ می‌دهد و آثار آن بر اقتصاد و امنیت اروپا کاملاً ملموس است. او تأکید کرد که اتحادیه اروپا باید در وحدت و با پیام‌رسانی شفاف عمل کند.

رائونا اهداف اصلی اتحادیه اروپا را چنین برشمرد:

• بازگرداندن آزادی دریانوردی در تنگه هرمز مطابق با قوانین بین‌المللی و کنوانسیون حقوق دریاها (UNCLOS)، بدون هیچ‌گونه محدودیت یا تبصره؛
• کمک به تنش‌زدایی و دستیابی به آتش‌بس پایدار که زمینه‌ساز صلح و ثبات بلندمدت باشد؛
• اطمینان از عدم دستیابی ایران به ظرفیت تولید سلاح هسته‌ای.

وی افزود که برای تحقق این اهداف، همکاری نزدیک با کشورهای خاورمیانه و حوزه خلیج فارس یک ضرورت است، نه یک انتخاب. به گفته او، اتحادیه اروپا تماس‌های منظم و فشرده‌ای با شرکای منطقه‌ای خود داشته و با کشورهایی که هدف حمله قرار گرفته‌اند، اعلام همبستگی کرده است.

معاون وزیر قبرس همچنین از آتش‌بس اعلام‌شده در ۹ آوریل میان ایالات متحده و ایران استقبال کرد و طرفین را به ادامه تعامل با حسن نیت فراخواند. او تأکید کرد که دیپلماسی تنها مسیر عملی برای بازگرداندن ثبات به منطقه است.

در بخش دیگری از این نشست، نمایندگان پارلمان اروپا هشدار دادند که اختلال در تنگه هرمز آثار زنجیره‌ای گسترده‌ای بر رقابت‌پذیری اتحادیه اروپا، بازار انرژی، هزینه زندگی شهروندان، تأمین کود شیمیایی و قیمت مواد غذایی دارد. رائونا گفت حفاظت از آزادی دریانوردی در این آبراه، یک نگرانی اصلی راهبردی برای اتحادیه اروپا است.

در همین چارچوب، به نقش عملیات دریایی اتحادیه اروپا با نام «آسپیدِس» (ASPIDES) اشاره شد؛ عملیاتی که به گفته مقام‌های اروپایی، نقشی کلیدی در باز و امن نگه داشتن مسیرهای حیاتی کشتیرانی ایفا می‌کند.

پارلمان اروپا همچنین بر ضرورت کاهش وابستگی اتحادیه به سوخت‌های فسیلی وارداتی تأکید کرد. رائونا گفت تا زمانی که اروپا به واردات انرژی وابسته باشد، در برابر شوک‌های قیمتی آسیب‌پذیر خواهد ماند و خودمختاری راهبردی اروپا مستقیماً با امنیت انرژی گره خورده است. او از نقشه راه «یک اروپا، یک بازار» به‌عنوان چارچوبی برای ترکیب اقدامات فوری مهار قیمت‌ها و اهداف بلندمدت استقلال انرژی نام برد.

در حوزه کشاورزی نیز، نمایندگان پارلمان اروپا خواستار برنامه اقدام فوری برای کود شیمیایی شدند تا هم پاسخ کوتاه‌مدت به بحران داده شود و هم تاب‌آوری بخش کشاورزی اروپا با کاهش وابستگی به واردات تقویت گردد.

در پایان، رائونا با اشاره به دیگر کانون‌های تنش در منطقه، از جمله لبنان و غزه، تأکید کرد که اتحادیه اروپا از آتش‌بس‌ها و مذاکرات جاری حمایت می‌کند و راه‌حل دوکشوری را تنها مسیر دستیابی به صلح پایدار در فلسطین دانست. او گفت اتحادیه اروپا آماده است با تمام ابزارهای دیپلماتیک، سیاسی و اقتصادی خود، نقشی فعال و مسئولانه در مهار بحران‌های منطقه‌ای ایفا کند.

رهبر، رئیس انجمن انبوه‌سازان تهران، با اشاره به پیامدهای جنگ اخیر بر صنایع مادر، اعلام کرد که قیمت مصالح ساختمانی به‌دلیل آسیب‌دیدگی واحدهای پتروشیمی و صنایع فولادی با افزایش ۵۰ تا ۶۰ درصدی مواجه خواهد شد؛ افزایشی که به‌طور مستقیم هزینه‌های ساخت‌وساز را بالا می‌برد.

رهبر به رسانه حکومتی ایلنا گفت که با کاهش تولید محصولات پتروشیمی و فولادی در پی هدف قرار گرفتن این واحدها در جریان جنگ آمریکا و اسرائیل علیه ایران، افزایش قیمت مصالح ساختمانی قطعی است. به گفته او، این شرایط موجب شده هزینه‌های ساخت پروژه‌های ساختمانی به‌طور محسوس افزایش یابد.

رهبر با اشاره به نقش فولاد در صنعت ساختمان افزود: بخش عمده فولاد مصرفی این بخش، به‌ویژه تیرآهن، مستقیماً تحت تأثیر این شرایط قرار گرفته و افزایش قیمت آن اجتناب‌ناپذیر است.

پروژه‌های دولتی ممکن است با مشکلات جدی روبه‌رو شوند؛ چراکه قیمت‌های قبلی دیگر پاسخگوی هزینه‌های جدید نیست و نیاز به تجدیدنظر در برآوردها وجود دارد. رهبر هشدار داد که با توجه به کاهش توان پرداخت متقاضیان، احتمال کند شدن روند اجرای این پروژه‌ها وجود دارد.

این مقام صنفی همچنین به وضعیت اشتغال کارگران ساختمانی اشاره کرد و گفت در پروژه‌هایی که به‌طور مستقیم مورد حمله قرار گرفته و اجرای آن‌ها متوقف شده است، کارگران ساختمانی فعلاً بیکار مانده‌اند تا وضعیت پروژه‌ها مشخص شود.