آتش‌بس در لبه فروپاشی؛ هرمز و کشتی‌ها در کانون درگیری

آکسیوس - ۶ مه ۲۰۲۶ - ۱۶اردیبهشت ۱۴۰۵
گزارش اختصاصی

به گزارش آکسیوس به نقل از دو مقام آمریکایی و دو منبع آگاه دیگر، کاخ سفید معتقد است ایالات متحده و ایران به توافقی یک‌صفحه‌ای (یادداشت تفاهم) برای پایان دادن به جنگ و تعیین چارچوب مذاکرات هسته‌ای دقیق‌تر نزدیک شده‌اند. هرچند هنوز توافقی نهایی نشده، منابع می‌گویند این نزدیک‌ترین نقطه طرفین از زمان آغاز جنگ است.

تصویر کلی

ایالات متحده انتظار دارد ایران ظرف ۴۸ ساعت آینده درباره چند نکته کلیدی پاسخ دهد. در صورت پیشرفت، این یادداشت تفاهم می‌تواند آتش‌بس را تثبیت و مسیر گفت‌وگوهای فنی‌تر را باز کند؛ هرچند احتمال بازگشت جنگ یا ورود به یک وضعیت برزخی—توقف جنگ داغ بدون حل ریشه‌ای اختلاف‌ها—همچنان باقی است.

مفاد اصلی (در دست مذاکره)

به گفته منابع، از جمله محورهای این یادداشت تفاهم:

• تعهد ایران به توقف غنی‌سازی هسته‌ای برای یک دوره طولانی؛
• لغو تدریجی تحریم‌ها از سوی آمریکا و آزادسازی میلیاردها دلار دارایی مسدودشده ایران؛
• رفع محدودیت‌های عبور و مرور در تنگه هرمز توسط هر دو طرف؛
• آغاز دوره ۳۰روزه مذاکرات برای توافق جامع‌تر درباره هسته‌ای، تنگه هرمز و تحریم‌ها.

پشت صحنه

به نوشته آکسیوس، متن ۱۴ ماده‌ای یادداشت تفاهم میان نمایندگان ترامپ—استیو ویتکوف و جارد کوشنر—و چند مقام ایرانی، مستقیم یا از طریق واسطه‌ها در حال مذاکره است. محل احتمالی گفت‌وگوها اسلام‌آباد یا ژنو عنوان شده است. در این دوره ۳۰روزه، محدودیت‌های ایران برای کشتیرانی و نیز محاصره دریایی آمریکا به‌تدریج کاهش می‌یابد؛ اما در صورت شکست مذاکرات، آمریکا می‌تواند محاصره را بازگرداند یا اقدام نظامی را از سر بگیرد.

اختلاف‌ها و نقاط حساس

• مدت توقف غنی‌سازی محل اختلاف است: ایران ۵ سال پیشنهاد داده؛ آمریکا ۲۰ سال می‌خواهد. منابع می‌گویند بازه ۱۲ تا ۱۵ سال در حال بررسی است، با بندی که هر تخلف، دوره توقف را تمدید کند.
• پس از پایان دوره توقف، ایران می‌تواند تا ۳.۶۷٪ غنی‌سازی کند.
• تعهد ایران به عدم پیگیری سلاح هسته‌ای و عدم فعالیت‌های تسلیحاتی.
• بررسی بندی برای عدم اداره تأسیسات زیرزمینی هسته‌ای.
• رژیم بازرسی پیشرفته شامل بازرسی‌های سرزده سازمان ملل.
• خروج اورانیوم با غنای بالا از کشور؛ گزینه‌ای که انتقال آن به آمریکا نیز مطرح شده است.

بررسی واقعیت

کاخ سفید معتقد است رهبری ایران دچار اختلاف داخلی است و رسیدن به اجماع دشوار خواهد بود. برخی مقام‌های آمریکایی نسبت به تحقق حتی یک توافق اولیه نیز مردد هستند. با این حال، دو مقام آمریکایی می‌گویند تصمیم ترامپ برای تعلیق موقت عملیات تازه در هرمز با هدف جلوگیری از فروپاشی آتش‌بس، بر مبنای همین پیشرفت‌ها اتخاذ شده است.

آنچه مقامات می‌گویند

مارکو روبیو، وزیر خارجه آمریکا، گفت: «لازم نیست توافق واقعی را در یک روز بنویسیم… اما باید راه‌حل دیپلماتیکی داشته باشیم که روشن کند ایران در ابتدا چه امتیازهایی می‌دهد.» او در عین حال برخی رهبران ارشد ایران را «دیوانه» خواند و گفت روشن نیست آیا به توافق خواهند رسید یا نه.

روبیو: ایران با مین‌گذاری، تهدید کشتی‌ها و اخذ عوارض، اقتصاد جهانی را گروگان گرفته است

واشینگتن – سایت وزارت خارجه آمریکا - ۵ مهٔ ۲۰۲۶ - ۱۵اردیبهشت ۱۴۰۵

وزارت امور خارجه ایالات متحده با انتشار بیانیه مطبوعاتی مارکو روبیو اعلام کرد واشینگتن پیش‌نویس یک قطعنامه را برای دفاع از آزادی دریانوردی و تضمین امنیت تنگه هرمز به شورای امنیت سازمان ملل ارائه داده است. این اقدام به دستور دونالد ترامپ و با هماهنگی بحرین و دیگر شرکای خلیج فارس از جمله عربستان سعودی، امارات متحده عربی، کویت و قطر انجام شده است.

اتهامات آمریکا علیه ایران

در این بیانیه آمده است «جمهوری اسلامی ایران با تلاش برای بستن تنگه هرمز، تهدید به حمله به کشتی‌ها، کارگذاری مین‌های دریایی که کشتیرانی را به خطر می‌اندازد و همچنین طرح دریافت عوارض برای عبور و مرور از این آبراه حیاتی، «اقتصاد جهانی را به گروگان گرفته است». »

مفاد اصلی پیش‌نویس قطعنامه

بر اساس اعلام وزارت خارجه آمریکا، پیش‌نویس قطعنامه از ایران می‌خواهد:

• حملات، مین‌گذاری دریایی و هرگونه اقدام برای اخذ عوارض در تنگه هرمز را فوراً متوقف کند؛
• اطلاعات دقیق درباره تعداد و موقعیت مین‌های دریایی کارگذاری‌شده را افشا کند؛
• با تلاش‌های بین‌المللی برای پاکسازی مین‌ها همکاری کامل داشته باشد.

این پیش‌نویس همچنین از ایجاد یک گذرگاه بشردوستانه برای تسهیل انتقال کمک‌های ضروری حمایت می‌کند.

انتظار برای رأی‌گیری

ایالات متحده اعلام کرده است انتظار دارد این قطعنامه در روزهای آینده به رأی گذاشته شود و واشینگتن امیدوار است از حمایت اعضای شورای امنیت و طیف گسترده‌ای از کشورها برخوردار گردد.

ارائه این پیش‌نویس در حالی صورت می‌گیرد که تنگه هرمز—مسیر عبور بخش قابل توجهی از تجارت انرژی جهان—در کانون تنش‌های نظامی و دیپلماتیک قرار دارد و آینده آتش‌بس شکننده منطقه‌ای همچنان نامطمئن است.

شهباز شریف حملات به امارات را محکوم کرد؛ ارتش پاکستان هم‌زمان از تهران و واشینگتن خواست از تشدید تنش در تنگه هرمز پرهیز کنند.

اسلام‌آباد - ۱۵ اردیبهشت ۱۴۰۵  

شهباز شریف، نخست‌وزیر پاکستان، حملات موشکی و پهپادی شامگاه دوشنبه به زیرساخت‌های غیرنظامی در امارات متحده عربی را به‌شدت محکوم کرد و بر لزوم پایبندی به آتش‌بس برای باز شدن مسیر دیپلماسی تأکید نمود. او اعلام کرد پاکستان همبستگی کامل خود را با امارات ابراز می‌کند و از همه طرف‌ها خواست از تشدید تنش بپرهیزند.

هم‌زمان، فرماندهی عالی نظامی ارتش پاکستان نیز با صدور بیانیه‌ای خواستار خویشتنداری ایران و ایالات متحده برای کمک به کاهش تنش‌های رو به افزایش شد. این فراخوان در نشست فرماندهان ارتش به ریاست ژنرال عاصم منیر مطرح شد.

ارتش پاکستان اعلام کرد شرکت‌کنندگان در این نشست، تحولات امنیتی جاری را در چارچوب تعاملات اسلام‌آباد با تهران و واشینگتن بررسی کرده‌اند و تأکید کردند صلح پایدار بر خویشتنداری جمعی، مسئولیت‌پذیری و احترام به حاکمیت کشورها استوار است.

بر اساس این بیانیه، ژنرال منیر از آوریل گذشته در تماس مستقیم با مقام‌های ایرانی و آمریکایی بوده و در همین چارچوب به تهران سفر کرده است. پاکستان از اوایل ماه گذشته نقش میانجی در گفت‌وگوهای ایران و آمریکا را برعهده داشت، اما این مذاکرات به دلیل اختلافات عمیق—به‌ویژه بر سر پرونده هسته‌ای—به نتیجه نرسید.