فرهنگنامه آزادی ـ ابن مسکویه رازی و فردریک داگلاس

ابن مَسْکَوَیْه رازی (فیلسوف، پزشک و مورخ بزرگ ایرانی)

ابوعلی مسکویه، فیلسوف و مورخ بزرگ ایرانی قرن چهارم و پنجم هجری، حدود سال۳۲۰هجری در شهر باستانی مشکویه در نزدیکی ری بدنیا آمد و در همان کودکی علوم مقدماتی را فراگرفت. وی از نوادگان زرتشتی مذهب بود که به اسلام گروید.و آثار متعددی از تاریخ، فلسفه و پزشکی به زبان عربی تالیف کرد.

 ابن مسکویه در کتاب اخلاقی خود «تهذیب‌الاخلاق»، ریشهٔ دیکتاتوری و استبداد را متلاشی می‌کند. او حکومت فردی و بیدادگر را نفی کرده و می‌نویسد:

«لَیْسَ لِأَحَدٍ مِنَ البَشَرِ أَنْ یَسْتَعْبِدَ غَیْرَهُ، وَالنّاسُ کُلُّهُمْ أَحْرارٌ بِالفِطْرَةِ. فَإِذا جارَ المَلِکُ، بَطَلَتْ طاعَتُهُ وَ وَجَبَ التَّناصُرُ لِإِعادَةِ المَعْدِلَة.»

ترجمه فارسی: «هیچ انسانی را حق نیست که دیگری را بنده خود سازد، چرا که همه مردم به فطرت خویش آزادند. پس هرگاه پادشاه (حاکم) ستم روا دارد، فرمان‌برداری از او باطل می‌شود و یاری رساندن به یکدیگر برای بازگرداندن عدالت [بر همگان] واجب می‌گردد.»

  فردریک داگلاس – رهبر جنبش ضد‌بردگی و آزادی‌خواه آمریکایی

فردریک داگلاس (۱۸۱۸–۱۸۹۵) از برجسته‌ترین حق‌طلبان تاریخ است که خود در بستر بردگی متولد شد اما توانست فرار کند. او زندگی خود را وقف افشای جنایات ضدبشری ستمگران و مبارزه برای آزادی، برابری حقوق زنان و اقلیت‌ها کرد. داگلاس در سخنرانی معروف خود در اوت۱۸۵۷ صراحتاُ اعلام کرد:

«قدرت بدون مطالبه هیچ امتیازی واگذار نمی‌کند؛ هرگز چنین نکرده و هرگز نخواهد کرد.» میزان ستمی که بر مردم تحمیل می‌شود به اندازه چیزی است که حاضرند در برابر آن سکوت کنند.

فردریک داگلاس در آستانه تحولات بزرگ اجتماعی مبارزه با ستم در سال ۱۸۸۳  مطرح کرد که:

«هیچ انسانی نمی‌تواند زنجیری بر پای همنوع خود ببندد، بی‌آنکه سرانجام سر دیگر آن زنجیر را بر گردن خویش بیابد.»