چرا قلب اقتصاد ایران، بیمار است؟

نگاهی به وضعیت بانک‌ها در ایران

در تعاریف اقتصادی نظام بانکی رو با عبارت‌هایی مثل «ستون فقرات» یا «شاهرگ حیاتی» توصیف می‌کنند، این نظام بانکی نقش حیاتی در تخصیص منابع، تسهیل مبادلات، کنترل نقدینگی و هدایت سرمایه‌گذاریی‌ها ایفا می‌کنه.

اما در ایران، این شاهرگ حیاتی سال‌هاست که از بیماری‌های مزمن رنج می‌بره. ناترازی، بدهی‌های فزاینده، و سیاست‌های ارزی متناقض، سایه سنگینی بر سر این سیستم انداخته.

در این گزارش به کالبدشکافی این معضل می‌پردازیم؛ از رشد بی‌رویه ترازنامه‌ها تا ریشه‌های این بیماری‌ها، و چرایی تفاوت نظام بانکی آخوندی با کشورهای توسعه‌یافته. آیا می‌شه به بهبود این وضعیت امید داشت؟"

آمارهای بانک مرکزی رژیم از متورم شدن بی‌سابقه ترازنامه‌های بانکی حکایت داره. در یک سال، ترازنامه سیستم بانکی بیش از ۵۵ درصد رشد کرده. این یعنی بیش از ۱۴ هزار میلیارد همت بزرگ‌تر شده! آیا این رشد ۵۵ درصدی ترازنامه‌ها خوبه؟!

این رشد، لزوماً به معنای توانمندی بیشتر در تسهیلات‌دهی نیست؛ چون ارائه‌ی تسهیلات که روند نزولی داشته؟ بخش قابل‌توجهی از این افزایش، ناشی از اثر تسعیر ارز و بالارفتن ارزش ریالی دارایی‌های خارجیه!

این یعنی، ترازنامه بانک‌ها در ایران قبل از این‌که بر پایه خلق «ثروت واقعی» رشد کنه، به نوسانات نرخ ارز گره خورده و درواقعه «ارزی شده».

رژیم آخوندی سال‌هاست با پدیده‌ی شوم اقتصادی بنام کسری بودجه درگیر بوده. دولت پزشکیان هم که رکورد زده، روزنامه‌ی حکومتی اطلاعات ۲۴ خرداد ۱۴۰۵ نوشته: «کسری بودجه دولت که اواخر پارسال به مرز ۸۰۰ هزار میلیارد تومان رسیده بود، اکنون از مرز ۱۵۵۰ هزارمیلیارد تومان فراتر رفته»

حالا این کسری بودجه چکار می‌کنه؟ روزنامه حکومتی سیاست روز، در تاریخ ۳۱ خرداد ۱۴۰۵ نوشته: «با افزایش هر ۲۰ همت کسری بودجه، ۱ درصد تورم افزایش می‌یابد» چهارتا جمع و ضرب و تفریق و تقسیم انجام بدیم می‌بینیم که تفاوت کسری بودجه ۷۵۰هزار میلیارد تومان بوده یعنی ۳۷.۵ برابر ۲۰ همت؛ یعنی همین کسری بودجه ۳۷.۵ درصد تورم ایجاد می‌کنه!!

۲۷ آبان ۱۴۰۴ مهدی طغیانی، نایب رئیس کمیسیون اقتصادی مجلس رژیم، گفته: «میزان خلق پول در کشور حدود ده هزار میلیارد تومان است.»

سه هفته بعد از این حرف‌های نایب رسیس کمیسیون اقتصادی مجلس رژیم یعنی در ۱۹ آذر ۴۰۴ فلاح عضو دیگه‌ی مجلس رژیم گفته: «هر ساعت ۴۵۰ میلیارد تومان پول چاپ می‌شود.» این رو هم محاسبه کنید می‌شه رقمی معادل ۱۰,۸۰۰ میلیارد تومان در ۲۴ ساعت.

این کسری بودجه‌ی نجومی که با چاپ پول روزانه ۱۰ تا ۱۳ هزار میلیارد تومان پول پاسخ داده می‌شه. دولت پزشکیان رو به بزرگترین بدهکار سیستم بانکی تبدیل کرده. حالا این بدهی بخش دولتی به بانک‌ها در یک سال بیش از ۴۴ درصد رشد کرده و بخش عمده اون هم، بدهی مستقیم دولته.

با این سیاست و روش‌کار، بانک مرکزی در رژیم نه‌تنها هیچ استقلالی نداره بلکه به اهرمی در دست حکومت برای تأمین کسری بودجه تبدیل شده.

در کشورهای پیشرفته، بانک‌های مرکزی غالباً از استقلال کامل برای اجرای سیاست‌های پولی برخوردارن و دولت‌ها برای تامین مالی، کمتر به استقراض مستقیم از سیستم بانکی فشار میارن.

این تورم بالا و این سیاست‌های ضداقتصادی، کاری کرده که سپرده‌گذاری در بانک‌ها حتی با سود ۴۰درصدی هم به ضرر ختم می‌شه! یعنی سپرده‌ای که یک‌سال در بانک‌ها باشه و ۴۰ درصد هم سود به اون تعلق بگیره، پایان سال سرجمع سپرده و سود اون، قدرت خرید کمتری از اصل سپرده داره

این شرایط باعث شده مردم، سرمایه‌هاشون رو از بانک‌ها خارج کرده و به سمت بازارهای سفته‌بازانه یا بازارهای ارز و طلا هدایت کنن.

اما مثل هر دردی بالاخره باید به درمانش هم پرداخت. درمان این مشکل مزمن چیه؟

قبل از هرچیزی اونچه واضحه اینه که گام‌های مثبت، فقط در صورتی مؤثر هستن که با یک 'بسته جامع آزادسازی اقتصادی' و اصلاحات ساختاری همراه باشن. برای نجات قلب بیمار اقتصاد ایران، حداقل‌هایی که باید انجام بشه اینه. استقلال واقعی بانک مرکزی، حل مشکل کسری بودجه دولت، بازسازی ترازنامه‌های بانکی و حرکت به سمت سیاست‌های پایدار و شفاف بر پایه علم اقتصاد است.

الان این سؤال رو از شما بینندگان عزیز می‌پرسم، آیا رژیم حداقل‌هایی برای حل مشکل قلب بیمار اقتصاد ایران انجام می‌ده؟ آیا از دست‌اندازی به نظام بانکی دست برمی‌داره؟ شما قضاوت کنید.