هزینه درمان؛ چرا بیمار شدن در ایران می‌تواند یک خانواده را به زیر خط فقر ببرد؟

وقتی بیمه هست، اما هزینه درمان همچنان از جیب مردم پرداخت می‌شود، مشکل کجاست؟

در این قسمت از برنامه می‌خواهیم به یک زخم قدیمی اما همچنان تازه بر پیکر جامعه نگاه بیندازیم؛ هزینه‌های درمان. هر قدم در راهروهای بیمارستان، هر توقف در اتاق انتظار در مطب، چشم‌اندازی پر از نگرانی برای خانواده‌ها ایجاد می‌کنه. یک طرف سلامت عضوی از خانواده و در طرف دیگر نسخه‌هایی که گاه هر کدومش چند برابر حقوق ماهانه یک کارگر هزینه داره. اونم برای کسانی که سال‌ها حق بیمه از حقوق ناچیزشون کسر شده، اما الان بیمه‌ها بی‌خاصیت یا کم‌اثر شدند.

برای خیلی از خانواده‌ها بیمار شدن دیگه فقط یک درد جسمی نیست، یک بدهی، یک نگرانی مالی بسیار بزرگ هست و حتی سقوط به زیر خط فقر هستش.

بر اساس برنامه هفتم توسعه قرار بود سهم پرداختی مردم از هزینه‌های سلامت به کمتر از ۳۰ درصد باشه، اما واقعیت جامعه امروز چیز دیگری هستش. حسین‌علی شهریاری، رئیس کمیسیون بهداشت و درمان مجلس رژیم، اذعان کرد که مردم بین ۵۵ تا ۷۰ درصد هزینه سلامت رو مستقیماً خودشون پرداخت می‌کنند. و هر چه داروها خاص‌تر و هزینه‌ها سنگین‌تر میشه، این درصد بیشتر و بیشتر هم میشه.

چرا سهم پرداختی مردم برای درمان در ایران چند برابر کشورهای دیگر است؟

حالا بیایید نگاهی به شرایط مشابه همین موضوع در خارج از ایران بندازیم. سهم مردم از هزینه درمان چقدر هستش؟ در فرانسه سهم مردم فقط حدود ۸ تا ۹ درصد هستش. در آلمان بیماران حدود ۱۲ تا ۱۳ درصد از هزینه‌های سلامت رو پرداخت می‌کنند. حتی در ترکیه، کشور همسایه خودمون، این سهم در سال ۲۰۲۳ به حدود ۱۷ درصد رسیده یا کاهش داشته به اندازه ۱۷ درصد. و در عربستان سعودی حتی این رقم حدود ۱۱ درصد گزارش شده.

این تفاوت سهم پرداخت مستقیم مردم ایران، از ۴ تا ۷ برابر بیشتره؛ هزینه مستقیم درمان رو خودشون می‌پردازند. بیمار شدن، اونم یک نفر در خانواده، برای خیلی از مردم ایران یعنی سقوط به زیر خط فقر و اگر زیر خط فقر باشند، یعنی ناتوانی در درمان و رنج کشیدن و تشدید بیماری عزیزانی که توان پرداخت هزینه‌های درمان خودشون رو ندارند.

اما چرا این شکاف عمیق وجود داره؟ روزنامه حکومتی کیهان می‌نویسه که نظام بیمه‌ای کشور با چالش جدی در تأمین منابع و پرداخت مطالبات مراکز درمانی مواجه هستش. بدهی سازمان تأمین اجتماعی و بیمه سلامت به نظام سلامت از ۱۸۴ هزار میلیارد تومان فراتر رفته. این تأخیر در پرداخت‌ها مراکز درمانی رو با بحران نقدینگی روبرو کرده و در نهایت بخشی از هزینه رو مستقیماً به بیمار منتقل می‌کنه.

این یک وجه موضوع و مشکل درمان هستش، وجه دیگرش پاپس کشیدن بیمه‌های درمانی هستند. یعنی اینکه داروهای خاص و گرون رو از فهرست داروهای بیمه حذف می‌کنند یا مثلاً یک دارو در فهرست بیمه هست، ولی حتی یک ریال یا یک تومن از هزینه اون رو بیمه پرداخت نمی‌کنه.

داروی «تحت پوشش» با سهم یک ریال؛ بیمه واقعاً چقدر از هزینه را می‌پردازد؟

نسخه کرده بودند بگیرم، گفتش میشه تقریباً ۴۰۰ هزار تومان. خیلی تعجب کردم، گفتم که من این داروها رو خودم برای خودم نوشتم، دو تا قلم شربت و قرص بود که همه‌شون هم بیمه‌اند، چرا باید بشه ۴۰۰ هزار تومن؟ گفت نه خانم، یکی از اون قرص‌هایی که نوشتین بیمه نداره.

بعد خلاصه دیگه این مشاجره به جایی رسید که من سیستم نسخه‌نویسی‌مو باز کردم، ایشون هم سیستم داروخانه رو باز کرد، برام نشان داد. دیدم دارویی که توی سیستم ما به عنوان داروی تحت پوشش بیمه سبز رنگ میشه و ما انتخابش می‌کنیم، توی سیستم داروخانه نوشته: «یارانه دولت برای پوشش این دارو، ۱ ریال»؛ یعنی ۱ ریال از اون دارو رو پوشش میدن.

و از اون روز برای من این سواله که الآن سازمان تأمین اجتماعی، انگیزه‌اش از اینکه وقتی می‌خواسته ۱ ریال بده، اسم این دارو رو گذاشته تحت پوشش بیمه، چی بوده؟

خواستم بگم اگر شما هم رفتین داروخانه و دیدین داروهاتون گرون شده، خیلی وقت‌ها نه تقصیر منه که نسخه نوشتم، نه تقصیر داروخانه، چون ما اون دارو رو تحت عنوان داروی بیمه‌ای محسوب می‌کنیم که انتخاب می‌کنیم. پرتقال‌فروش رو باید یه جای دیگه پیدا کنید.

بله، پرتقال‌فروش رو باید جای دیگه پیدا کرد. تازه این کلیپ یا این ویدیو مربوط به سال گذشته است، الان که وضع بسیار متفاوت شده. در کنار مشکلات بیمه، افزایش قیمت دارو هم مزید بر علت شده.

مهدی پیرصالحی، رئیس سازمان غذا و دارو، گفته که حداقل دو سوم داروها در سال جاری مشمول افزایش قیمت شدند. حذف ارز ترجیحی برای بسیاری از مواد اولیه دارو، قیمت‌ها رو بیش از ۵ برابر افزایش داده.

یعنی اینکه مثلاً اگر بیمه ۵۰ درصد هزینه یک دارو رو پرداخت کنه، الآن و نسبت به داروی آزاد سال گذشته، دو و نیم برابر شده. برای داروهایی که بیمه نیستند که اصلاً گرونی تا ۷ برابر هم گزارش شده که خیلی بیشتر هستش.

علی‌محمد مصدق‌راد، یک کارشناس حکومتی توی دانشگاه علوم پزشکی تهران، میگه که افزایش تعرفه‌های تشخیص و درمان در سال ۱۴۰۱ حدود ۳۰ تا ۴۰ درصد بوده، اما منابع بیمه‌ها فقط حدود ۲۰ درصد افزایش داشتند. یعنی باز هم از جیب مردم.

واقعیت اینه که مردم ایران با درد درمان مواجه هستند؛ یعنی درمان به یک درد تبدیل شده. اینِ نظام سلامت تو حکومت آخوندی.