شورای حقوق بشر و ایران؛ صدای زنان چگونه به گوش جهان رسید؟

از گزارش اعدام‌ها تا ثبت اسناد نقض حقوق بشر؛ انجمن‌های غیردولتی چه نقشی دارند؟

گفتگو با بهجت دهقان

خب، از اعدام‌ها در رژیم آخوندی گفتیم، از اعتراضات در کشورهای مختلف گفتیم و توییت‌های خانم مای ساتو رو هم دیدیم. امسال در شصت‌وسومین اجلاس شورای حقوق بشر در ژنو، در خصوص زنان در ایران و موج اعدام‌ها هم بازتاب‌هایی داشتیم که می‌خواهیم ببینیم در آنجا چه گذشت. همراه می‌شیم با نماینده انجمن زنان کارولینای شمالی، خانم بهجت دهقان، تا به همین موضوع بپردازیم. 

می‌خواستم برای ما و بینندگان لطفاً به این که در شصت‌وسومین اجلاس حقوق بشر چه گذشت، توضیح بدهید.

بهجت دهقان: بله، مقدمتاً باید خدمتتون عرض بکنم که کلاً کار شورای حقوق بشر این هستش که در سال سه بار تشکیل می‌شود و یکی از مهم‌ترین جلسات در همین ماه سپتامبر است و کارش این است که وضعیت حقوق بشر را در کشورهای مختلف مورد بررسی قرار بدهد، از طریق مکانیزم‌های به‌خصوصی که دارد.

و امسال، برای شصت‌وسومین اجلاس شورای حقوق بشر، ویژه بود، به خاطر اینکه کمیته حقیقت‌یاب گزارش بسیار مفصلی از وضعیت نقض حقوق بشر و مخصوصاً اعدام‌ها در ایران ارائه داد.

کلاً باید بگویم که کشورهایی که کمیته حقیقت‌یاب دارند و یا گزارشگر ویژه دارند، اینها کشورهایی هستند که تحت مانیتور شورای حقوق بشر هستند، به لحاظ حقوق بشر. نه اینکه همه کشورها همچنین گزارشگران ویژه و چنین سیستمی داشته باشند. در نتیجه، مفروضه اینه که وضعیت حقوق بشر در ایران خیلی خرابه که هم کمیته حقیقت‌یاب ویژه دارد و هم گزارشگر ویژه.

امسال با همین مکانیزم‌هایی که شورای حقوق بشر داشت، واقعاً وضعیت ایران بسیار بسیار مورد توجه قرار گرفته بود و خیلی اقدامات به‌جایی انجام شد. علاوه بر گزارش کمیته تحقیق، خود گزارشگر ویژه بارها راجع به ادامه اعدام‌ها و تعداد هر روز بیشتر شدن اعدام‌ها با خود هیئت شورای حقوق بشر صحبت داشت و کشورها بسیار حمایت کردند.

کشور کانادا، کشورهای نوردیک و حتی شورای اروپا، همگی با بیانیه‌هایی که دادند، وضعیت حقوق بشر را در ایران ــ که اگر بخواهم لیستش را بگویم ــ راجع به اعدام‌ها، راجع به دستگیری‌های بی‌مورد و غیرقانونی، راجع به دادگاه‌های کوتاه‌مدت و غیرقانونی و اجازه ندادن وکیل به موکل و وضعیت ناهنجار زندان‌ها، با کشتار و دستگیری معترضان در خیابان، با مفقود کردن این زندانیان و همچنین واقعیت اینترنت، اینها چند مورد بود از چیزهایی که همه کشورها و این سیستم مانیتور کردن حقوق بشر در سازمان ملل امسال نشان دادند.

چرا نقش انجمن‌های غیردولتی در ثبت نقض حقوق بشر مهم است؟

علاوه بر این، علاوه بر دولت‌ها که اعضای رسمی این هستند و واقعاً تصمیمات اصلی را آنها می‌گیرند، برای ثبت شدن این مسائل در شورای حقوق بشر، NGOها و سازمان‌های غیردولتی نقش بسیار بسیار مهمی توی این زمینه دارند، به خاطر اینکه دولت‌ها دست‌بسته‌اند برای ابراز اینکه چه خبر است در هر کشوری به لحاظ نقض حقوق بشر.

ولی NGOها، سازمان‌های غیردولتی، اینها با دست باز می‌توانند گزارشات واقعی را در صحنه بیاورند.

در رابطه با ایران باید بگویم که خوشبختانه تعداد زیادی NGO و سازمان‌های غیردولتی که ما هم افتخار را داشتیم جزوشان باشیم، امسال یک بیانیه بسیار مهمی ارائه دادند به شورای حقوق بشر که در آن همه مواردی را که چند دقیقه پیش براتون گفتم، از اعدام‌ها گرفته، از اعدام زنان و دستگیری‌ها و شرایط زندان‌ها و شرایط خانواده‌ها و همه اینها در آن بیانیه وجود داشت که آن را ارائه دادند.

همچنین سازمان‌های غیردولتی این فرصت را شورای حقوق بشر بهشون می‌دهد که سخنرانی بکنند، قبلاً ثبت‌نام کنند و آنجا از طرف انجمن خودشان سخنرانی‌های هرچند کوتاه ولی مؤثر بکنند، به لحاظ دادن گزارش به شورای حقوق بشر.

که انجمن ما هم امسال شانس این را داشت که راجع به اعدام‌ها صحبت بکند و مخصوصاً راجع به این که از ژانویه ۲۰۲۶ بیش از هزار نفر اعدام شدند که حدود ۲۰ نفر از اینها فقط زنان هستند.

همچنین افتخار این را داشتیم که نام ارغوان فلاحی و زهرا تبری را در این سخنرانی کوتاهی که داشتیم آنجا ببریم که جزو ۸ زنی هستند که حکم اعدامشان درآمده و اینها از هواداران سازمان مجاهدین خلق هستند که داخل زندان‌ها هستند.

خانم دهقان، اتفاقاً خیلی مهم هست. خوب شد که جایگاه NGOها، که خودتون هم فعال فعال هستید در این زمینه، رو اشاره کردید. می‌خواستم بدونم چه نکاتی از فعالیت‌های انجمن شما مورد توجه در واقع همین محافل و شخصیت‌های حقوق بشری قرار گرفته؟ چه نکاتی انگشت گذاشته شد و تأثیرات این فعالیت‌ها چی بود؟

بهجت دهقان: بله، خیلی ممنون. انجمن ما هم مثل سایر انجمن‌هایی که برای حقوق بشر در ایران کار می‌کنند، چندین کار می‌کند. یکی اینکه مانیتور کردن وضعیت حقوق بشر در داخل ایران و بعد ملاقات با کشورها که آنها را از نزدیک در جریان وضعیت وحشتناک حقوق بشر در ایران، مخصوصاً زنان و جوانان، قرار بدهد.

و همچنین، همون‌طور که خدمتتون عرض کردم، جزو هیئتی از NGOها بودیم که یک بیانیه بسیار مهمی را ارائه دادیم و همچنین ایراد سخنرانی هم بود.

آیا ثبت اسناد حقوق بشری می‌تواند مانع معامله با رژیم شود؟

اثر اینها، یعنی کار شورای حقوق بشر، این است که اینها را همه را به صورت یک سند معتبر ثبت می‌کنه و این اسناد موجود در آرشیو شورای حقوق بشر اجازه نمی‌دهد که کشورها با دست باز هر کاری می‌خواهند، هر معامله کثیفی می‌خواهند با رژیم انجام بدهند و یا اینکه در مرحله بهترین شکلش، تأثیرش این هستش که رژیم را به مراجع قضایی بکشاند.

در یک نقطه، و امسال هم ما این تأثیراتش را دیدیم و همان‌طور که گفتم، کشورها بسیار حمایت کردند از اینکه اعدام‌ها در ایران قطع شود و همچنین تمدید بشود در آن دوره کمیته حقیقت‌یاب و گزارشگر ویژه.

ممنون از توضیحاتتون. از موضوعاتی که به آن اشاره کردید، از جمله مانیتور کردن وضعیت حقوق بشر در میهن‌مون هست. همون‌طور که در ابتدای برنامه هم گفتیم، هشتم اکتبر امروز روز جهانی نه به اعدام هست و چقدر جا داره قدردانی کنیم از تمامی عزیزانی که به این مانیتور کردن، شما یا سایر دوستان یا مقاومت ایران، کمک می‌کنند تا هرچه بیشتر اسناد دقیق‌تر و واقعیت‌هایی که مطلقاً در معرض سانسور قرار دارد، به گوش و چشم جهانیان برسانند.