کارزار «نه به اعدام»؛ آیا صدای زندانیان می‌تواند دیوارهای زندان را بشکند؟

از همبستگی وزارت خارجه کانادا تا مقاومت در زندان‌ها؛ چگونه مبارزه با اعدام به یک مطالبه بین‌المللی تبدیل می‌شود؟

گفتگو با غزاله یزدان نژاد

کارزار «نه به اعدام» که مقاومت ایران در سال‌های اخیر به‌طور گسترده در داخل و خارج ایران برای آن فعالیت کرده، در روزها و هفته‌های اخیر ابعاد تازه‌ای به خود گرفته است. از جمله، وزارت امور خارجه کانادا همبستگی خود را با ایرانیان خواهان عدالت اعلام کرد و خواستار توقف فوری اعدام‌ها و آزادی بازداشت‌شدگان خودسرانه در ایران شد. برای بررسی این موضوع، همراه هستیم با خانم غزاله یزدان‌نژاد.

اهمیت حمایت‌های بین‌المللی از کارزار «نه به اعدام»

در ادامه پیوستگی‌ها به کارزار «نه به اعدام»، اعلام همبستگی وزارت خارجه کانادا را داریم. به نظر شما اهمیت این موضوع در چیست؟

غزاله یزدان‌نژاد: اگر بخواهیم اهمیت این بیانیه‌ها و موضع‌گیری‌ها را خلاصه کنیم، چند نکته بسیار مهم وجود دارد. اول از همه، رسیدن صدای داخل زندان به سطح بین‌المللی است. یعنی چه؟ یعنی وقتی بالاترین نهادهای دیپلماتیک، مثل وزارت خارجه کانادا یا گزارشگران ویژه سازمان ملل، رسماً و مستقیماً نام کارزار «سه‌شنبه‌های نه به اعدام» را مطرح می‌کنند، این نشان می‌دهد که صدای زندانیان سیاسی و مقاومت مردم، دیگر از دیوارهای زندان عبور کرده و به مراجع رسمی دنیا رسیده است.

این یعنی هزینه سیاسی اعدام‌ها نیز برای رژیم بسیار بالا می‌رود و انزوای رژیم بیشتر می‌شود. کارزار «سه‌شنبه‌های نه به اعدام»، پس از چند سال مقاومت زندانیان، اوج گرفته است. تمام فشارهایی که رژیم به آن‌ها وارد کرده، از تبعید و تجدید محاکمه تا حمله و هجوم به زندان‌ها، هیچ‌کدام نتیجه‌ای نداشته است.

برای همین، وقتی دولت کانادا یا مقام‌های رسمی سازمان ملل از این موضوع حمایت می‌کنند، این خود به معنای افزایش فشار دیپلماتیک است. آمارها نشان می‌دهد که فقط از مارس همین سال، یعنی ۲۰۲۶، تا امروز، دست‌کم ۴۶ نفر از زندانیان سیاسی و معترضان اعدام شده‌اند و بیش از ۱۰۰ نفر دیگر نیز متأسفانه در صف اعدام قرار دارند. وقتی کانادا و نهادهای بین‌المللی وارد میدان می‌شوند و موضع می‌گیرند، این پیام روشن را به رژیم می‌دهند که دنیا این جنایات را می‌بیند و رژیم دیگر نمی‌تواند مانند گذشته، بدون هزینه دست به اعدام بزند.

ما حضور گزارشگران ویژه سازمان ملل را داریم؛ از جمله خانم آندریا بولانوس وارگاس که حتی برای اعلام همبستگی دست به اعتصاب غذا زد، یا خانم آنا لورنا دلگادییو از کارگروه ناپدیدشدگان قهری و جینا رومرو. این حرکت‌ها نشان می‌دهد که یک جبهه متحد بین‌المللی در حمایت از دادخواهی مردم ایران شکل گرفته است و از دو جهت به رژیم فشار وارد می‌کند.

دو وجه مکمل؛ فشار دیپلماتیک و شکستن طلسم ارعاب

شما درباره تأثیرگذاری این کارزارها به دو وجه اشاره کردید. منظورتان از این دو وجه چیست؟

غزاله یزدان‌نژاد: منظورم پیوند مستقیم بین وجه داخلی، یعنی درون زندان‌ها و جامعه، و وجه بین‌المللی، یعنی دیپلماسی و افکار عمومی جهان، است.

وجه اول، فعال‌سازی دیپلماسی حقوق بشری و ایجاد اجماع جهانی است. فعالیت‌های گسترده‌ای که مقاومت ایران در خارج انجام می‌دهد، باعث می‌شود مدارک و اسناد داخل زندان‌ها مستقیماً روی میز تصمیم‌گیرندگان بین‌المللی قرار بگیرد. بیانیه‌هایی مانند موضع‌گیری کانادا یا سازمان ملل درباره «توقف فوری اعدام‌ها»، «آزادی بازداشت‌شدگان خودسرانه» و «پاسخگو کردن رژیم در قبال ناپدیدسازی‌های قهری»، همه حاصل همین فعالیت‌هاست.

این اقدامات برای رژیم انزوای خارجی ایجاد می‌کند. درست است که رژیم از اعدام دست نمی‌کشد، اما دستش بسته‌تر می‌شود؛ به‌خصوص وقتی موضوع به دولت‌ها کشیده می‌شود. همین حالا در کویت افرادی از رژیم به اعدام محکوم شده‌اند یا در انگلستان افرادی از رژیم محاکمه می‌شوند. این موضوع، به‌گفته او، نشان‌دهنده میزان انزوای رژیم و انزجار از آن است.

اما وجه دوم، که حتی مهم‌تر است، ضربه زدن به طلسم ارعاب رژیم است؛ هدف اصلی رژیم از اعدام‌ها نیز همین ایجاد ترس است. این طلسم، به‌ویژه در زندان‌ها و با اوج گرفتن مقاومت زندانیان، ضربه می‌خورد.

در بیرون زندان‌ها نیز شاهد اعتراضات و اعتصاباتی هستیم که در آن‌ها شعارهایی مانند «نه به اعدام»، «زندانی سیاسی آزاد باید گردد» و «دشمن ما همین‌جاست» شنیده می‌شود. وقتی چنین شعارهایی در اعتراضات صنفی مطرح می‌شوند، نشان‌دهنده گسترش مقاومت است.

بخشی از این افزایش مقاومت نیز در زیر پوست جامعه جریان دارد؛ بخشی که شاید به چشم نیاید، اما به اعتقاد من، روحیه مردم روزبه‌روز بالاتر می‌رود. فعالیت‌های کانون‌های شورشی نیز بخشی از این روند است.

در واقع، می‌توان گفت این دو وجه مکمل یکدیگرند: ایستادگی و مقاومت در داخل، پشتوانه دیپلماسی در خارج را فراهم می‌کند و از سوی دیگر، فشار بین‌المللی در خارج می‌تواند به‌عنوان چتری حمایتی و حفاظتی برای زندانیان و معترضان در داخل عمل کند.