جنگ فراتر از میدان نبرد؛ فشار همزمان بر دیپلماسی، اقتصاد و جامعه
۱۴۰۵/۲/۷
آن چه که گذشت:
روز قبل روشن شد که جنگ ایران دیگر صرفاً یک تقابل نظامی یا یک پرونده مذاکرهای نیست، بلکه به بحرانی چندلایه تبدیل شده که همزمان دیپلماسی، اقتصاد جهانی، امنیت دریایی و زندگی روزمره مردم را تحت فشار قرار داده است.
در سطح بینالمللی، از شورای امنیت سازمان ملل تا اروپا و کشورهای خلیج فارس، اجماعی کمسابقه شکل گرفته که آبراههای حیاتی—بهویژه تنگه هرمز—ابزار چانهزنی هیچ کشوری نیستند. همزمان، بازارهای انرژی با افزایش قیمت نفت، کاهش ترافیک دریایی و اختلال در زنجیرههای تأمین واکنش نشان دادهاند.
در داخل ایران، در حالی که دستگاه دیپلماسی بهدنبال مدیریت بحران از مسیر مذاکرات غیرمستقیم است، پیامهای متناقض از رأس حاکمیت—از سیاست اینترنت تا وضعیت تنگه هرمز—نشانههایی از شکاف در تصمیمگیری را برجسته کرده است؛ شکافی که هزینههای اقتصادی و اجتماعی آن بهطور مستقیم بر دوش جامعه افتاده است.
نتیجه امروز: جنگ در میدان شاید متوقف شده باشد، اما تبعات آن در سیاست، اقتصاد و جامعه همچنان در حال گسترش است.
از تنگه هرمز و شورای امنیت تا تورم، اشتغال و شکافهای درونی در تهران؛ جنگ ایران وارد فاز پیامدها شده است.در حالی که آتشبس شکننده ادامه دارد و گفتوگوهای غیرمستقیم در جریان است، پیامدهای جنگ ایران بهطور فزایندهای در اقتصاد جهانی، امنیت دریایی و شرایط اجتماعی داخل کشور نمایان میشود. امروز تمرکز ما بر این است که جنگ چگونه فراتر از میدان نظامی عمل میکند و چه کسانی بیشترین هزینه را میپردازند.
جنگ ایران، اگرچه در میدان نظامی وارد فاز آتشبس شکننده شده، اما در عمل به مرحلهای رسیده است که پیامدهای آن فراتر از نبرد و مذاکره، در اقتصاد جهانی، امنیت دریایی و زندگی روزمره میلیونها نفر نمایان میشود. از تنگه هرمز و شورای امنیت سازمان ملل تا بازارهای انرژی، مواد غذایی و زنجیرههای تأمین، نشانهها حاکی از گسترش اثرات جنگ به لایههای عمیقتر نظم بینالمللی است. در داخل ایران نیز، همزمان با فشارهای اقتصادی، تورم، اختلال در اشتغال و محدودیتهای دیجیتال، تضاد در مواضع و پیامهای رسمی بیش از پیش آشکار شده است؛ از سیاست اینترنت و تنگه هرمز گرفته تا مسیر مذاکره یا تقابل. این پوشش زنده، فراتر از دنبالکردن مذاکرات، بر این پرسش متمرکز است که جنگ چگونه به یک بحران چندوجهی تبدیل شده، چه کسانی بیشترین هزینه را میپردازند، و چرا شکافهای درونی در تهران به بخشی از معادله امنیتی و اقتصادی منطقه بدل شدهاند.
والاستریت ژورنال: خزانهداری آمریکا به کسبوکارهای مرتبط با خطوط هوایی ایران درباره ریسک تحریم هشدار داد
به گزارش والاستریت ژورنال، همزمان با ازسرگیری محدود پروازهای تجاری از تهران، اسکات بسنت، وزیر خزانهداری ایالات متحده، هشدار داد که هر فرد یا شرکتی که با خطوط هوایی تحریمشده ایران همکاری کند، در معرض تحریمهای آمریکا قرار خواهد گرفت.
بسنت در بیانیهای که روز دوشنبه برای نخستین بار در اختیار والاستریت ژورنال قرار گرفت، گفت:
«تجارت با شرکتهای هواپیمایی تحریمشده ایرانی، خطر قرار گرفتن در معرض تحریمهای ایالات متحده را به همراه دارد. دولتهای خارجی باید تمام اقدامات لازم را انجام دهند تا اطمینان حاصل شود که شرکتهای تحت صلاحیت آنها به این هواپیماها خدماتی از جمله تأمین سوخت جت، پذیرایی، پرداخت هزینههای فرود یا تعمیر و نگهداری ارائه نمیدهند.»
وزیر خزانهداری آمریکا تأکید کرد که این وزارتخانه حداکثر فشار را علیه ایران اعمال خواهد کرد و در برخورد با هر شخص ثالثی که تجارت با نهادهای ایرانی را تسهیل کند یا در آن مشارکت داشته باشد، تردید نخواهد کرد.
بر اساس این گزارش، ایران از زمان آغاز درگیری با ایالات متحده، برخی از پروازهای تجاری خود را از سر گرفته است. تلویزیون دولتی ایران اعلام کرده که پروازهایی به مقصد ترکیه، عمان و عربستان سعودی از روز شنبه از فرودگاههای تهران انجام شدهاند.
والاستریت ژورنال مینویسد وزارت خزانهداری آمریکا اخیراً کارزار موسوم به «خشم اقتصادی» را آغاز کرده و با استفاده از اختیارات گسترده خود، شبکههای مالی و لجستیکی مرتبط با تجارت نفت ایران را هدف قرار داده است. در همین چارچوب، خزانهداری آمریکا نامههایی به بانکهای چینی ارسال کرده و آنها را نسبت به تحریمهای ثانویه در صورت ادامه همکاری با معاملات نفتی ایران هشدار داده است.
رویترز: ترامپ از پیشنهاد صلح ایران ناراضی است و به «آشفتگی در رهبری تهران» اشاره میکند
۲۸ آوریل ۲۰۲۶ – ۸اردیبهشت ۱۴۰
به گزارش خبرگزاری رویترز، تلاشها برای پایان دادن به جنگ ایران روز سهشنبه با بنبست مواجه شد؛ جایی که دونالد ترامپ، رئیسجمهور ایالات متحده، از آخرین پیشنهاد صلح تهران ابراز نارضایتی کرد و گفت ایران به واشینگتن اطلاع داده که در حال ساماندهی وضعیت رهبری داخلی خود است.
ترامپ اعلام کرد که تازهترین پیشنهاد ایران، حلوفصل اختلافات هستهای را به پس از پایان جنگ و رفع مناقشات مربوط به کشتیرانی موکول میکند. یک مقام آمریکایی آگاه از گفتوگوها به رویترز گفت که ترامپ خواستار آن است موضوع هستهای از همان ابتدای مذاکرات در دستور کار قرار گیرد.
ترامپ در پیامی در شبکه اجتماعی تروث سوشال نوشت که ایران در حالی خواستار بازگشایی سریع تنگه هرمز از سوی آمریکا است که خود با مسائل داخلی مرتبط با رهبری مواجه شده است. رویترز مینویسد مشخص نیست تهران این پیام را از چه طریقی به واشینگتن منتقل کرده و واکنش فوری از سوی ایران منتشر نشده است.
بر اساس این گزارش، ایران از زمان آغاز جنگ در ۲۸ فوریه عبور و مرور از تنگه هرمز را بهشدت محدود کرده و در مقابل، ایالات متحده محاصره دریایی کشتیهای ایرانی را به اجرا گذاشته است. این وضعیت موجب اختلال در بازارهای جهانی انرژی و مسیرهای تجارت شده و افزایش قیمت نفت را در پی داشته است.
تحلیلگران به رویترز گفتهاند که کشتهشدن شماری از چهرههای ارشد سیاسی و نظامی ایران در حملات آمریکا و اسرائیل، توازن قدرت داخلی در تهران را تغییر داده و روند مذاکرات را پیچیدهتر کرده است. تلاشهای دیپلماتیک با میانجیگری کشورهایی مانند پاکستان و دیگر بازیگران منطقهای تاکنون به نتیجه مشخصی نرسیده است.
رویترز: سقوط ۱۰ درصدی سهام پتروشیمی هنگلی پس از تحریمهای نفتی آمریکا علیه ایران
تاریخ: ۲۷ آوریل ۲۰۲۶
به گزارش خبرگزاری رویترز، سهام شرکت پتروشیمی هنگلی (Hengli Petrochemical – نماد 600346.SS) روز دوشنبه ۱۰ درصد سقوط کرد؛ رخدادی که پس از آن روی داد که ایالات متحده تحریمهایی را علیه این شرکت به اتهام خرید نفت از ایران اعمال کرد.
وزارت خزانهداری آمریکا روز جمعه اعلام کرده بود که پتروشیمی هنگلی—یکی از بزرگترین پالایشگاههای مستقل چین—از مشتریان عمده نفت خام و فرآوردههای نفتی ایران بهشمار میرود. این شرکت در بیانیهای که روز یکشنبه منتشر شد، هرگونه معامله با ایران را تکذیب کرد و اعلام نمود که برای لغو تحریمها تلاش خواهد کرد.
در واکنش به این اقدام، وزارت امور خارجه چین در کنفرانس مطبوعاتی روز دوشنبه، ایالات متحده را به سوءاستفاده از تحریمها متهم کرد و گفت پکن از حقوق و منافع شرکتهای چینی محافظت خواهد کرد.
پتروشیمی هنگلی یک پالایشگاه با ظرفیت ۴۰۰ هزار بشکه در روز را در شهر بندری دالیان در شمال شرق چین اداره میکند. این شرکت روز یکشنبه اعلام کرد که تأسیسات پالایشگاهی و پتروشیمی آن بهطور عادی در حال فعالیت هستند و ذخایر نفت خام در اختیار دارد که برای بیش از سه ماه عملیات پالایش کفایت میکند.
این تحریمها در شرایطی اعمال شدهاند که جنگ ایران و تشدید تحریمهای نفتی آمریکا، فشار بر بازار انرژی جهانی و شرکتهای درگیر با نفت ایران را افزایش داده و ریسک فعالیت پالایشگاههای مستقل آسیایی را بالا برده است.
مایک پمپئو: دیکتاتوری رژیم ایران در حال تمام کردن پول نقد و تمام کردن اهرمهای فشار است
دیکتاتوری رژیم ایران در حال تمام کردن پول نقد و تمام کردن اهرمهای فشار است. با فشار مستمر، رژیم به زودی در وضعیتی واقعاً ناامیدکننده قرار خواهد گرفت.
the Iranian dictatorship is running out of cash and running out of leverage. With sustained pressure, the regime will soon be in a truly desperate position. pic.twitter.com/vaw9l3bfcv
— Mike Pompeo (@mikepompeo) April 28, 2026
فرماندهی مرکزی ایالات متحده (سنتکام): ورود تفنگداران دریایی آمریکا به یک کشتی تجاری برای بازرسی
اوایل امروز در دریای عرب، تفنگداران دریایی ایالات متحده از واحد ۳۱ اعزامی تفنگداران دریایی، وارد کشتی M/V Blue Star III شدند؛ یک کشتی تجاری که مظنون به تلاش برای عبور به سمت رژیم ایران در نقض محاصره بنادر رژیم ایران توسط ایالات متحده بود. نیروهای آمریکایی پس از انجام بازرسی و تأیید اینکه سفر کشتی شامل توقف در بنادر رژیم ایران نخواهد بود، شناور را آزاد کردند. نیروهای آمریکایی به عملیات و اجرای محاصره در سراسر خاورمیانه ادامه میدهند. تاکنون ۳۹ شناور برای اطمینان از انطباق، تغییر مسیر داده شدهاند.
Earlier today in the Arabian Sea, U.S. Marines from the 31st Marine Expeditionary Unit boarded M/V Blue Star III, a commercial ship suspected of attempting to transit to Iran in violation of the U.S. blockade of Iranian ports. U.S. forces released the vessel after conducting a… pic.twitter.com/UFx329OsHj
— U.S. Central Command (@CENtCOM) April 28, 2026
واشنگتنپست: آمریکا در حال بررسی پیشنهاد ایران برای بازگشایی تنگه هرمز در ازای تعویق مذاکرات هستهای است
۲۸ آوریل ۲۰۲۶- ۸اردیبهشت ۱۴۰۵
به گزارش واشنگتنپست، کاخ سفید در حال بررسی پیشنهاد جدید ایران است که بر اساس آن، محاصرهها در تنگه هرمز بهطور متقابل لغو شود، اما مذاکرات درباره برنامه هستهای ایران و یک توافق صلح گستردهتر به تعویق بیفتد.
بر اساس این گزارش، مذاکرهکنندگان ایرانی در پی تفکیک مسیر گفتوگو درباره تنگه هرمز از پرونده هستهای هستند. به گفته منابع آگاه، ایران پیشنهاد داده است در ازای بازگشایی تنگه هرمز به روی ترافیک دریایی، ایالات متحده محاصره بنادر ایران را لغو کند.
مارکو روبیو، وزیر امور خارجه آمریکا، روز دوشنبه در مصاحبهای با شبکه فاکسنیوز گفت که پیشنهاد ارائهشده ایران «بهتر از انتظار واشینگتن» بوده است، اما از اعلام اینکه آیا دونالد ترامپ با جداسازی مذاکرات تنگه هرمز از پرونده هستهای موافقت خواهد کرد یا نه، خودداری کرد. روبیو تأکید کرد:
«مسئله هستهای دلیل اصلی قرار گرفتن ما در این وضعیت است.»
روبیو همچنین گفت ایالات متحده کنترل ایران بر تنگه هرمز را «عادیسازی» نخواهد کرد و افزود:
«مهم است که تنگهها باز باشند، اما این فقط درباره باز بودن نیست؛ ما نمیتوانیم سیستمی را بپذیریم که در آن ایران تصمیم بگیرد چه کسی از یک آبراه بینالمللی استفاده کند و چه هزینهای بپردازد.»
به گفته یک مقام پاکستانی مطلع از جزئیات مذاکرات، که به شرط ناشناس ماندن صحبت کرده است، ایران در این پیشنهاد خواستار لغو محاصره بنادر خود در برابر بازگشایی تنگه شده است. این مقام مشخص نکرد که آیا تهران همچنان خواستار هماهنگی نظامی یا پرداخت عوارض از سوی کشتیها خواهد بود یا نه.
کارولین لیویت، سخنگوی کاخ سفید، تأیید کرد که دولت ترامپ در حال بحث و بررسی این پیشنهاد است، اما از ارائه جزئیات بیشتر خودداری کرد.
این رایزنیها پس از آن انجام شد که عراقچی، وزیر امور خارجه رژیم ایران، روز دوشنبه با ولادیمیر پوتین، رئیسجمهور روسیه، دیدار کرد. پوتین در این دیدار متعهد شد «هر کاری در توان دارد» برای کمک به برقراری صلح در خاورمیانه انجام دهد. عراقچی پیش از این دیدار، توقفهایی در عمان و پاکستان—دو میانجی کلیدی—داشت.
امیدها برای توافق در آخر هفته گذشته کاهش یافت؛ پس از آنکه ترامپ در لحظات پایانی سفر فرستادگان خود، استیو ویتکاف و جرد کوشنر، به پاکستان را لغو کرد.
در حال حاضر، ایران همچنان ترافیک دریایی از تنگه هرمز را محدود کرده و ایالات متحده نیز محاصره خود علیه ایران را ادامه میدهد؛ وضعیتی که به نوشته واشنگتنپست، پیامدهای شدیدی برای اقتصاد جهانی داشته و پایان روشنی برای آن متصور نیست.
رسانههای دولتی روسیه جزئیاتی از تعهدات احتمالی پوتین در دیدار با عراقچی منتشر نکردهاند. با این حال، مقامات غربی گفتهاند که روسیه و ایران روابط استراتژیک نزدیکی دارند، هرچند مسکو تاکنون حمایت نظامی محدودی از تهران در جنگ با آمریکا و اسرائیل نشان داده و تلاش کرده روابط خود با دولت ترامپ را نیز حفظ کند.
جان بولتون: دیپلماسی تمام تهدیدات ناشی از رژیم تهران را از بین نخواهد برد
ایکس جان بولتون:
دیپلماسی تمام تهدیدات ناشی از رژیم تهران را از بین نخواهد برد. برای محافظت از منافع ایالات متحده، دولت باید تهدید هستهای رژیم ایران را از بین ببرد و توانمندیهای تروریستی و ظرفیت اخاذی اقتصادی آن را نابود کند. این کار با مذاکره انجام نمیشود — نیازمند تغییر رژیم است.
Diplomacy won’t eliminate all threats from tehran’s regime. to protect the interests of the U.S., the administration must eliminate Iran’s nuclear menace and destroy its terrorist capabilities and capacity for economic extortion. that can’t be accomplished with negotiations—it…
— John Bolton (@AmbJohnBolton) April 28, 2026
والاستریت ژورنال: ترامپ نسبت به پیشنهاد ایران درباره تنگه هرمز تردید دارد
تاریخ: ۲۸ آوریل ۲۰۲۶- ۸اردیبهشت ۱۴۰۵
به گزارش والاستریت ژورنال، مقامهای آمریکایی اعلام کردند که دونالد ترامپ، رئیسجمهور ایالات متحده، و تیم امنیت ملی او نسبت به پیشنهاد ایران برای توافقی که به بازگشایی تنگه هرمز و آغاز گفتوگو درباره فعالیتهای هستهای منجر شود، تردید دارند.
بر اساس این گزارش، ترامپ صبح دوشنبه این پیشنهاد را با دستیاران ارشد خود بررسی کرده است. هرچند او این طرح را بهطور کامل رد نکرده، اما مقامهای آگاه گفتهاند که ترامپ نگرانیهایی درباره نبود حسن نیت ایران و نیز عدم تمایل تهران به برآوردهکردن خواسته اصلی واشینگتن مطرح کرده است؛ خواستهای که شامل پایان غنیسازی هستهای و تعهد به عدم ساخت سلاح هستهای میشود.
به گفته این مقامها، ایالات متحده قصد دارد به مذاکره با ایران ادامه دهد و کاخ سفید احتمالاً در روزهای آینده پاسخ رسمی یا پیشنهادهای متقابل خود را ارائه خواهد کرد.
در عین حال، والاستریت ژورنال مینویسد ترامپ هشدار داده است که اگر به این جمعبندی برسد که مذاکرات برای پایان دادن به جنگ بینتیجه است، گزینه ازسرگیری بمباران ایران را بررسی خواهد کرد. با این حال، به گفته مقامهای آمریکایی، احساس غالب در دولت این است که ترامپ تمایل دارد از آغاز دوباره خصومتهای نظامی جلوگیری کند.
نشست ترامپ با تیم امنیتی اش
گرانی خوراکیها شتاب گرفته؛ قدرت خرید خانوارها بهشدت تضعیف شده است
به گزارش رسانه حکومتی اقتصاد۲۴، با تداوم افزایش نرخ تورم و جهش مداوم قیمت خوراکیها، فشار معیشتی بر خانوارها به سطحی کمسابقه رسیده و کوچکشدن سفره مردم به یکی از ملموسترین پیامدهای وضعیت اقتصادی کنونی تبدیل شده است. در شرایطی که دولت از سیاستهای حمایتی مانند کالابرگ الکترونیکی سخن میگوید، شتاب تورم و کاهش قدرت خرید، اثرگذاری این سیاستها را با تردید روبهرو کرده است.
این گزارش مینویسد گرانیها دیگر صرفاً در قالب آمار و گزارش قابل توصیف نیست و تغییر الگوی مصرف خانوارها و حذف تدریجی اقلام غذایی به واقعیتی عینی بدل شده است. به گفته سخنگوی دولت، «با پنهانکردن مشکلات به راهکار نمیرسیم» و باید واقعیتهای اقتصادی را پذیرفت.
وفور کالا، نبود قدرت خرید
اقتصاد۲۴ تأکید میکند که در حدود دو ماه گذشته، همزمان با آغاز جنگ، بارها از سوی کارگزاران رژیم اعلام شده که کمبودی در تأمین کالاهای اساسی وجود ندارد. این گزاره، اگرچه از نظر موجودی بازار درست است، اما نیمه مغفول واقعیت را نادیده میگیرد: نبود توان خرید در میان بخش بزرگی از جامعه.
در هفتههای اخیر، بازار کالاهای اساسی شاهد افزایشهای پیاپی قیمت بوده است؛ روندی که نشانهای از مهار مؤثر آن دیده نمیشود. بهعنوان نمونه، قیمت ماکارونی حدود ۳۱ درصد افزایش یافته؛ کالایی که در سالهای اخیر بهدلیل افت قدرت خرید، به جایگزین بسیاری از غذاها تبدیل شده بود.
در بازار روغن نیز، قیمت یک بطری ۸۱۰ گرمی روغن آفتابگردان به حدود ۲۸۱ هزار تومان رسیده و دیگر انواع روغن نیز در همین سطوح یا بالاتر عرضه میشوند. این ارقام برای دهکهای پایین درآمدی، به معنای حذف تدریجی اقلام غذایی از سبد مصرفی است.
قیمت مرغ نیز از حدود ۳۵۰ هزار تومان در پایان سال گذشته به ۳۷۰ تا ۳۸۰ هزار تومان افزایش یافته و همزمان، رشد قیمت تخممرغ ادامه دارد؛ موضوعی که به نوشته اقتصاد۲۴، حتی مصرف سادهترین وعدههای غذایی را برای بسیاری از خانوارها دشوارتر کرده است.
درآمدها عقبتر از تورم
بر اساس آخرین آمارهای رسمی، نرخ تورم در فروردین ۱۴۰۵ به ۵۰.۶ درصد رسیده است. همچنین تورم ماهانه حدود ۷ درصد و تورم نقطهبهنقطه ۶۷ درصد گزارش شده که نشاندهنده تداوم بیثباتی قیمتی در اقتصاد ایران است. در این میان، گروه خوراکیها و آشامیدنیها با رشد ۸.۹ درصدی در یک ماه از پیشرانهای اصلی تورم بودهاند.
اقتصاد۲۴ اذعان میکند که در چنین شرایطی، دیگر نمیتوان انتظار داشت خانوارها با «مدیریت مصرف» یا «صرفهجویی» از پس هزینهها برآیند؛ زیرا سطح درآمدها بههیچوجه همگام با تورم افزایش نیافته و شکاف میان دخل و خرج، عامل اصلی فشار معیشتی شده است.
فشارهای همزمان بر اقتصاد خانوار
گرانی تنها عامل فشار بر معیشت مردم نیست. مجموعهای از عوامل همزمان—از تبعات جنگ و تنشهای منطقهای گرفته تا رکود اقتصادی، افزایش بیکاری و آسیب به کسبوکارها در پی محدودیتها و قطع اینترنت—وضعیت اقتصادی خانوارها را پیچیدهتر کرده است. بسیاری از مشاغل کوچک و متوسط با کاهش درآمد یا تعطیلی مواجه شدهاند؛ درست در زمانی که قیمتها با سرعت در حال افزایش است.
سیاستهای به اصطلاح حمایتی زیر سؤال
بازگشت به سیاستهایی مانند قیمتگذاری دستوری، بدون تقویت تولید و عرضه، تجربهای شکستخورده است و میتواند به کمبود و بازار سیاه منجر شود.
طرح کالابرگ الکترونیکی با رقم فعلی نفری یک میلیون تومان، فاصله زیادی با واقعیت هزینههای زندگی دارد. با توجه به افزایش شدید قیمت چند قلم کالای اساسی در یک ماه، یک نمایشی بیش نیست.
بنابه اعتراف رسانه حکومتی اقتصاد۲۴، اقتصاد ایران به نقطهای رسیده است که تداوم روند فعلی میتواند پیامدهای اجتماعی گستردهتری به همراه داشته باشد(یعنی ترس از قیام و اعتراضات اجتماعی). کوچکشدن سفره مردم صرفاً یک مسئله اقتصادی نیست، گرانی دیگر یک هشدار نیست، بلکه واقعیتی جاری است.
تنگه هرمز؛ شاهرگی که «غذای جهان» را گروگان گرفته است
بستن تنگه هرمز معمولاً با تیترهای «بحران انرژی» و «قیمت نفت» در صدر اخبار قرار میگیرد، اما در ماههای اخیر (نیمه اول سال ۲۰۲۶)، بُعد دیگری از این انسداد نمایان شده که مستقیماً با «سفره مردم جهان» در ارتباط است: کودهای شیمیایی.
در ادامه، گزارش مستندی از چرایی تبدیل شدن این موضوع به یک «بمب ساعتی» برای امنیت غذایی جهان آورده شده است.
در حالی که جهان به قیمت ۸۰ یا ۱۰۹ دلاری نفت در پی تنشهای اخیر در خلیج فارس خیره شده، بحران خاموش دیگری در حال وقوع است. انسداد تنگه هرمز تنها جریان سوخت را قطع نکرده، بلکه دسترسی کشاورزان سراسر دنیا به حیاتیترین نهاده تولید یعنی کود را به شدت محدود کرده است.
۱. چرا تنگه هرمز برای «کود» حیاتی است؟
شاید بپرسید یک آبراهه نظامی چه ربطی به کشاورزی دارد؟ پاسخ در سه عدد کلیدی نهفته است:
-
۲۵ تا ۳۰ درصد از کل تجارت جهانی کودهای نیتروژنی (مانند اوره) از این تنگه عبور میکند.
-
۴۵ درصد تجارت جهانی «گوگرد» (ماده اولیه کلیدی برای تولید کودهای فسفاته) از این مسیر ترانزیت میشود.
-
۲۰ درصد گاز طبیعی مایع (LNG) جهان از اینجا میگذرد؛ گازی که ۸۰ درصد هزینه تولید کودهای نیتروژنی را تشکیل میدهد.
کشورهایی مثل عربستان سعودی، قطر، امارات و ایران از بزرگترین تولیدکنندگان اوره و آمونیاک در جهان هستند. با بسته شدن تنگه، عملاً صادرات ۲۲ میلیون تن اوره در سال متوقف شده است.
۲. کود؛ مادهای که «نصف جمعیت جهان» به آن وابستهاند
اهمیت کود در این است که بدون کودهای شیمیایی نیتروژنی، زمینهای کشاورزی فعلی تنها قادر به تأمین غذای نیمی از جمعیت جهان هستند.
-
ذرت و گندم: این محصولات استراتژیک بیشترین وابستگی را به نیتروژن دارند.
-
برزیل و هند: برزیل به عنوان قطب کشاورزی جهان، ۳۰ درصد از نیاز فسفات خود را از این منطقه تأمین میکرد و اکنون با بحران ذخایر مواجه شده است.
۳. شوک قیمتی و مستندات بازار (آوریل ۲۰۲۶)
طبق گزارشهای منتشر شده در فروردین و اردیبهشت ۱۴۰۵ (۲۰۲۶):
-
قیمت کودهای نیتروژنی: تنها در دو هفته پس از جدی شدن انسداد، قیمتها در بازارهای جهانی بیش از ۲۶ درصد جهش داشته است.
-
هزینه تولید: به دلیل افزایش جهانی قیمت گاز (به عنوان خوراک پتروشیمیها)، کارخانههای کودسازی در اروپا نیز به دلیل عدم صرفه اقتصادی، تولید خود را کاهش دادهاند که این یک «شوک دوگانه» به بازار است.
۴. تأثیرات زنجیرهای: از تنگه هرمز تا فروشگاههای محلی
وقتی کود گران یا نایاب میشود، اتفاقات زیر به صورت زنجیرهای رخ میدهد:
-
کاهش مصرف توسط کشاورز: کشاورز برای صرفهجویی، کود کمتری به زمین میدهد.
-
کاهش برداشت: محصول نهایی (گندم، ذرت، سویا) به شدت افت میکند.
-
تورم مواد غذایی: قیمت نان، گوشت (به دلیل وابستگی دام به علوفه) و روغن در فروشگاهها جهش پیدا میکند.
نکته مستند: سازمان خواربار و کشاورزی ملل متحد (FAO) هشدار داده است که اگر انسداد تنگه هرمز بیش از سه ماه به طول بینجامد، قیمت جهانی مواد غذایی ممکن است تا ۲۰ درصد دیگر افزایش یابد که این موضوع کشورهای آسیبپذیر در آفریقا و آسیا را با خطر قحطی مواجه میکند.
نتیجهگیری
موضوع کود که تا پیش از این یک موضوع فنی و حاشیهای در اخبار ژئوپلیتیک بود، اکنون به «پاشنه آشیل» امنیت غذایی تبدیل شده است. تنگه هرمز دیگر فقط مسیر عبور نفت نیست؛ این آبراهه در واقع «شریان حیاتی سفرههای جهانی» است. انسداد آن ثابت کرد که امنیت غذایی در قرن ۲۱، به طرز خطرناکی به ثبات سیاسی در خلیج فارس گره خورده است.
رویترز: خروج امارات از اوپک و اوپکپلاس ضربه بزرگی به تولیدکنندگان جهانی نفت وارد میکند منبع
تاریخ: ۲۸ آوریل ۲۰۲۶ – ۸اردیبهشت ۱۴۰۵
به گزارش خبرگزاری رویترز، امارات متحده عربی روز سهشنبه اعلام کرد که از سازمان کشورهای صادرکننده نفت (اوپک) و ائتلاف اوپکپلاس خارج میشود؛ اقدامی که به نوشته رویترز، ضربهای سنگین به این گروهها و رهبر بالفعل آنها، عربستان سعودی، وارد میکند. این تحول در شرایطی رخ میدهد که جنگ ایران شوک انرژی تاریخی ایجاد کرده و اقتصاد جهانی را تحت فشار قرار داده است.
رویترز مینویسد خروج امارات—یکی از اعضای قدیمی اوپک—میتواند به بینظمی و تضعیف انسجام این سازمان منجر شود؛ نهادی که همواره تلاش کرده با وجود اختلافات داخلی بر سر مسائل ژئوپلیتیکی و سهمیههای تولید، جبههای متحد از خود نشان دهد.
این تحول در حالی رخ میدهد که تولیدکنندگان نفت خلیج فارس پیش از این نیز با مشکلات جدی برای صادرات از مسیر تنگه هرمز روبهرو بودهاند؛ گلوگاهی باریک میان ایران و عمان که بهطور معمول حدود یکپنجم نفت خام و گاز طبیعی مایع جهان از آن عبور میکند. تهدیدها و حملات ایران به کشتیرانی، انتقال نفت از این مسیر را با ریسک بالا مواجه کرده است.
پیامدهای سیاسی خروج امارات
رویترز این اقدام را پیروزی بزرگی برای دونالد ترامپ، رئیسجمهور آمریکا توصیف کرده است. ترامپ پیشتر اوپک را به «کلاهبرداری از جهان» از طریق بالا نگهداشتن قیمت نفت متهم کرده و گفته بود در حالی که ایالات متحده از اعضای اوپک دفاع نظامی میکند، آنها از این حمایت با تحمیل قیمتهای بالا سوءاستفاده میکنند.
این تصمیم همچنین پس از آن اتخاذ شد که امارات—بهعنوان یکی از مهمترین متحدان واشینگتن در خلیج فارس—از دیگر کشورهای عربی بهدلیل واکنش ناکافی در برابر حملات ایران طی جنگ انتقاد کرده بود.
در همین چارچوب، انور قرقاش، مشاور دیپلماتیک رئیس دولت امارات، روز دوشنبه در نشست «تأثیرگذاران خلیج فارس» گفت که کشورهای شورای همکاری خلیج فارس از نظر لجستیکی همکاری داشتند، اما از نظر سیاسی و نظامی ضعیفترین موضع تاریخی خود را اتخاذ کردند. او افزود که این ضعف از سوی اتحادیه عرب قابل انتظار بوده، اما از شورای همکاری خلیج فارس غیرمنتظره بوده است.
رویترز نتیجه میگیرد که خروج امارات از اوپک و اوپکپلاس، در بحبوحه بحران انرژی ناشی از جنگ ایران و اختلال در تنگه هرمز، میتواند موازنه قدرت در بازار جهانی نفت را تغییر دهد و انسجام سنتی بزرگترین ائتلاف تولیدکنندگان نفت جهان را با چالش جدی روبهرو کند.
تشدید فشارهای سیاسی همزمان با اختلاف بر سر مسیر جنگ
تشدید فشارهای سیاسی همزمان با اختلاف بر سر مسیر جنگ؛ از درخواست آلمان برای بازگشایی هرمز تا تأکید اردن بر کاهش تنش
در حالی که جنگ ایران وارد مرحلهای از آتشبس شکننده و بنبست دیپلماتیک شده است، مواضع متناقض و همزمان بازیگران بینالمللی نشان میدهد اختلاف نظرها بر سر چگونگی پایان جنگ و نقش دیپلماسی یا فشار نظامی همچنان عمیق است.
آلمان: امنیت دریایی زیربنای اقتصاد جهانی است
وزارت امور خارجه آلمان اعلام کرد که برلین خواستار پایان محاصره تنگه هرمز از سوی ایران و بازگشایی این آبراه حیاتی به روی کشتیرانی بینالمللی است. این موضع در پی سخنان وزیر خارجه آلمان در نشست شورای امنیت سازمان ملل درباره امنیت دریایی مطرح شد. او تأکید کرد که امنیت دریایی، زیربنای اقتصاد جهانی بههمپیوسته است و اختلال در آبراههای کلیدی، پیامدهایی فراتر از منطقه دارد.
اردن: ضرورت کاهش تنش جامع
در همین چارچوب، سفارت اردن در واشینگتن اعلام کرد که ملک عبدالله دوم، پادشاه اردن، تماس تلفنی با دونالد ترامپ، رئیسجمهور ایالات متحده، برقرار کرده است. محور این گفتوگو بررسی وضعیت کلی منطقه و ضرورت دستیابی به کاهش تنش جامع برای بازگرداندن ثبات منطقهای بوده است. پادشاه اردن در این تماس بر نقش محوری ایالات متحده در پیشبرد روند کاهش تنش تأکید کرده است.
یا شکست رژیم یا مهار آن
در مقابل این مواضع دیپلماتیک، مارک آر. لوین، مجری و تحلیلگر سیاسی آمریکایی، در پیامی در شبکه اجتماعی ایکس نوشت که به باورش سریعترین راه پایان دادن به جنگ با ایران یا شکست واقعی رژیم است یا رسیدن به توافقی برای مهار آن. لوین مدعی شد که به دلیل ماهیت ایدئولوژیک حاکمیت ایران، پایبندی بلندمدت به توافقها دشوار است و خواستار ادامه فشار حداکثری اقتصادی و نظامی شد.
در حالی که کشورهایی مانند آلمان و اردن بر بازگشایی مسیرهای حیاتی و کاهش تنش دیپلماتیک تأکید دارند، در فضای سیاسی آمریکا همچنان صداهایی وجود دارد که راهحل را در تشدید فشار یا حتی شکست نظامی میبینند.
محاصره نفتی ایران تا چه حد به مخازن آسیب میزند؟ توقف کوتاهمدت قابل مدیریت است
روزنامه حکومتی همشهری در گزارشی به بررسی پیامدهای توقف صادرات نفت ایران در اثر محاصره پرداخته و نوشته است که تجربههای فنی نشان میدهد رژیم ایران میتواند حدود دو ماه توقف صادرات نفت را مدیریت کند، بدون آنکه آسیب جدی و برگشتناپذیر به مخازن نفتی وارد شود.
بر اساس این گزارش، برخی مخازن نفتی ایران در شرایط خاص میتوانند از «توقف کوتاهمدت تولید» (Shut-in) بهصورت محدود سود ببرند؛ با این حال، قابلیت مدیریت توقف تولید کاملاً به نوع میدان نفتی وابسته است. همشهری مینویسد اگر این توقفها به بازههای طولانیتر—در حدود شش ماه یا بیشتر—کشیده شود، پیامدهای فنی جدیتری بروز خواهد کرد.
از جمله این پیامدها میتوان به رسوب آسفالتین، افت تراوایی اطراف چاه، گیر افتادن بخشی از نفت در ساختار سنگ مخزن و در نتیجه از دست رفتن بخشی از ظرفیت برداشت اشاره کرد؛ وضعیتی که نیازمند عملیات تعمیر، تحریک مجدد چاه و تزریق سیالات خواهد بود.
این گزارش تأکید میکند که توقف کوتاهمدت تولید قابل مدیریت است، توقف چندماهه نیاز به رسیدگی فنی دارد و توقفهای طولانیتر نیز هرچند پرهزینه، اما همچنان قابل بازگشت هستند. مسئله توقف صادرات نفت نه یک بحران غیرقابل کنترل است و نه موضوعی ساده و کماهمیت.
جنگ خاورمیانه زنجیره تأمین معادن جهان را مختل کرد؛ کمبود سوخت و اسید سولفوریک
تاریخ: ۲۸ آوریل ۲۰۲۶- ۸اردیبهشت ۱۴۰۵
به گزارش رسانه حکومتی دنیای اقتصاد، تشدید تنشهای نظامی در خاورمیانه به اختلال در زنجیرههای تأمین جهانی صنعت معدن منجر شده و دسترسی بنگاههای معدنی در نقاط مختلف جهان—از استرالیا تا آفریقا—را به گازوئیل بهعنوان سوخت ماشینآلات سنگین و اسید سولفوریک بهعنوان نهاده کلیدی استخراج محدود کرده است.
بر اساس این گزارش، اختلالهای تجاری ناشی از جنگ خاورمیانه بهتدریج به زنجیرههای تأمین سرایت کرده و هزینه تولید فلزات پرتقاضا را افزایش داده است. بیشترین فشار از ناحیه گازوئیل و گوگرد وارد شده؛ گوگرد و مشتقات آن از جمله اسید سولفوریک در فرآیند استخراج حدود ۱۷ درصد از عرضه جهانی مس نقش حیاتی دارند.
فشار بر تولیدکنندگان کوچکتر
اگرچه تاکنون تولید جهانی فلزات کاهش قابلتوجهی نداشته—زیرا شرکتهای بزرگ معدنی با پرداخت هزینههای بالاتر نهادهها را تأمین کردهاند—اما تولیدکنندگان کوچکتر در آفریقا و استرالیا با تداوم درگیریها بیش از پیش تحت فشار قرار گرفتهاند. تداوم جنگ، ریسکهای صنعت معدن را در شرایطی افزایش میدهد که این صنعت پیشتر نیز با توقف پروژهها، تأخیرهای تولیدی و رشد تقاضا برای مواد معدنی حیاتی روبهرو بوده است.
بر اساس دادههای گردآوریشده توسط بانکهای سرمایهگذاری، خاورمیانه حدود نیمی از صادرات دریایی گوگرد جهان و دستکم ۱۰ درصد از گازوئیل صادراتی را تأمین میکند. اختلال در این جریانها مستقیماً بر تولید فلزاتی مانند مس اثرگذار است.
دو برابر شدن قیمت گوگرد
به گزارش Mining.com، تشدید اختلالها میتواند بر تولید سالانه حدود ۲۳ میلیون تن مس جهان اثر بگذارد. هماکنون نیز قیمتهای آتی مس در بورس فلزات لندن بیش از ۴۰ درصد نسبت به سال گذشته افزایش یافته است.
جمهوری دموکراتیک کنگو—دومین تولیدکننده بزرگ مس جهان و بزرگترین تأمینکننده کبالت—بهطور ویژه در معرض این ریسک قرار دارد؛ زیرا بخش عمده گوگرد مورد نیاز خود را از خاورمیانه وارد میکند و تولید آن بهشدت به فناوری استخراج با حلال (SX-EW) وابسته است. بر اساس این گزارش، تأمین محمولههای جدید گوگرد ممکن است تا دو ماه زمان ببرد، در حالی که موجودی برخی واحدها فقط برای یک ماه کفایت میکند.
در همین حال، قیمت گوگرد در بازارهای محلی به حدود ۱۲۰۰ دلار در هر تن رسیده که تقریباً دو برابر سطح پیش از آغاز درگیریها است؛ در معاملات محدود حتی قیمتهایی تا ۱۴۰۰ دلار نیز گزارش شده است. تحلیلگران برآورد میکنند در صورت تداوم اختلال تا ماه ژوئن، تولید مس کنگو در سال جاری ممکن است حدود ۱۲۵ هزار تن کاهش یابد.
نگرانی درباره تأمین اسید سولفوریک
اختلال در عرضه گوگرد و پیامدهای جنگ، نگرانیهایی درباره تأمین اسید سولفوریک در کشورهایی مانند زامبیا ایجاد کرده است. همزمان، محدودیتهای جدید چین بر صادرات اسید—که محصول جانبی ذوب مس و روی است—بر فشارهای موجود افزوده و میتواند تا پایان سال حدود ۱.۵ میلیون تن از عرضه جهانی اسید (معادل یکدهم بازار دریایی) را کاهش دهد.
این وضعیت برای شیلی نیز چالشبرانگیز است؛ کشوری که سال گذشته ۳۰ درصد از نیاز اسید خود را از چین تأمین کرده بود. برآوردها نشان میدهد تا ۲۰۰ هزار تن از تولید فلزات وابسته به اسید در این کشور (حدود یک درصد عرضه جهانی) در معرض خطر قرار دارد.
بحران سوخت در معادن
در کنار گوگرد، اختلال در بازار گازوئیل نیز هزینههای معدنکاری را افزایش داده است؛ بهویژه در معادن روباز مس، زغالسنگ، سنگآهن و لیتیوم. شرکتهایی مانند کودلکو و آنتوفاگاستا افزایش حدود ۵ درصدی هزینه تولید را گزارش کردهاند.
در برخی مناطق، مشکل فراتر از افزایش هزینه بوده و به کمبود فیزیکی سوخت تبدیل شده است. کنگو بارزترین نمونه است؛ جایی که دسترسی به گازوئیل نهتنها عامل هزینه، بلکه محدودیت حیاتی عملیاتی محسوب میشود. در اتیوپی نیز اختلال سوخت، شرکت آکوبو مینرالز را به توقف موقت پروژه واداشته است.
جنگ خاورمیانه اکنون از انرژی و حملونقل فراتر رفته و به صنایع پایهای مانند معدن سرایت کرده است. تداوم این اختلالها میتواند در ماههای آینده به کاهش تولید فلزات حیاتی، افزایش قیمتها و فشار مضاعف بر زنجیرههای صنعتی جهانی منجر شود؛ پیامدی که اثرات آن محدود به منطقه نخواهد ماند.
۶۰ روز قطعی اینترنت؛ خسارتها تا ۳۰۰ همت (۳۰۰ تریلیون تومان) برآورد میشود
تاریخ: ۲۸ آوریل ۲۰۲۶
به گزارش رسانه حکومتی دنیای اقتصاد، قطعی اینترنت در ایران وارد شصتمین روز خود شده و مجموع زمان خاموشی دیجیتال به ۱۴۱۶ ساعت رسیده است؛ وضعیتی که به گفته نهادهای پایش جهانی، اقتصاد و زیرساختهای دیجیتال کشور را در وضعیت تعلیق نگه داشته است.
بر اساس دادههای نتبلاکس (NetBlocks)، سطح دسترسی ایران به اینترنت بینالمللی همچنان در حد بحرانی قرار دارد و تنها حدود ۲ درصد از ترافیک معمول اتصال به شبکه جهانی برقرار است. این نهاد اعلام کرده است: «پس از ۱۴۱۶ ساعت، ارتباط ایران با جهان خارج همچنان تقریباً بهطور کامل قطع است.»
این شرایط در حالی ادامه دارد که هنوز چشمانداز روشنی برای بازگشایی عادی اینترنت ارائه نشده و دسترسی محدود تنها برای برخی کاربران خاص، از جمله از طریق خطوط خاص، استارلینک یا مسیرهای غیررسمی امکانپذیر است.
موضع دولت و انتقادات کارشناسان
با وجود خاموشی گسترده، دولت اعلام کرده که مخالف قطعی اینترنت است. طباطبایی، معاون ارتباطات و اطلاعرسانی دفتر پزشکیان، گفته است رئیسجمهور «قویاً با محدودیت دسترسی مردم به اینترنت بینالمللی مخالف است» و طرح موسوم به «اینترنت پرو» (اینترنت طبقاتی)، را راهکاری «موقت برای دسترسیهای ضروری» دانسته که با مصوبه شورای عالی امنیت ملی اجرا میشود.
با این حال، کارشناسان هشدار میدهند که ادامه قطعی اینترنت خسارات جبرانناپذیری به اقتصاد و مردم وارد کرده است.
آقازاده، رئیس کمیسیون اینترنت و انتقال دادههای سازمان نصر تهران، اعلام کرده است که برآوردها از خسارت روزانه ۳ تا ۵ هزار میلیارد تومان به کسبوکارهای اقتصاد دیجیتال حکایت دارد. به گفته او، با احتساب ۶۰ روز قطعی، مجموع خسارتها بین ۱۸۰ تا ۳۰۰ همت برآورد میشود.
پیامدهای اشتغال و ورشکستگی
آقازاده همچنین از افزایش شدید تعدیل نیرو در شرکتهای فعال در حوزه اقتصاد دیجیتال خبر داده و گفته است در بسیاری از شرکتها بین یکششم تا یکپنجم نیروی انسانی در معرض از دست دادن شغل قرار دارند. او هشدار داد که برخی شرکتها بهدلیل کاهش شدید درآمد، در کنار تداوم تعهداتی مانند مالیات، بدهی و چکها، با خطر ورشکستگی روبهرو شدهاند؛ آن هم در شرایطی که امکان استفاده از سازوکارهایی مانند فورسماژور برای آنها فراهم نشده است.
به گزارش رسانه حکومتی دنیای اقتصاد، در نبود شفافسازی درباره زمان و نحوه بازگشایی اینترنت، پیشنهادهایی مانند توزیع دسترسی محدود یا اینترنت طبقاتی با انتقادات گستردهای مواجه شده و نگرانیها درباره تداوم آسیب به اشتغال، سرمایه انسانی و اعتماد عمومی را تشدید کرده است.
فاکسنیوز: روبیو هشدار داد آمریکا تلاش برای «گروگانگیری آبراهها» را تحمل نمیکند
تاریخ: ۲۷ آوریل ۲۰۲۶ – ۷اردیبهشت ۱۴۰۵
-
هشدار صریح واشینگتن:
مارکو روبیو، وزیر خارجه ایالات متحده، گفت آمریکا هیچ تلاشی برای گروگانگرفتن آبراههای بینالمللی از طریق اخاذی یا تهدید به زور را تحمل نخواهد کرد. -
تعریف روبیو از «بازگشایی تنگهها»:
روبیو گفت اگر منظور ایران از باز کردن تنگهها این باشد که «کشتیها فقط در صورت هماهنگی با ایران، گرفتن اجازه، پرداخت پول یا تهدید به انفجار عبور کنند»، این بهمعنای بازگشایی نیست.
به گفته او، اینها آبراههای بینالمللی هستند و هیچ کشوری نمیتواند سیستمی را «عادیسازی» کند که در آن تصمیم بگیرد چه کسی حق عبور دارد و چه مبلغی باید بپردازد. -
واکنش به لغو مذاکرات اسلامآباد:
خبرنگار فاکسنیوز یادآوری کرد که رئیسجمهور آمریکا مذاکرات برنامهریزیشده در اسلامآباد را لغو و فرستادگان ویژه خود (ویتکاف و کوشنر) را در آمریکا نگه داشت؛ ترامپ سپس اعلام کرد ایران ۱۰ دقیقه بعد پیشنهادی مکتوب و «بهتر» ارائه داده است. -
خط قرمز اعلامی آمریکا:
روبیو تأکید کرد واشینگتن تلاش برای عادیسازی کنترل ایران بر آبراههای بینالمللی را نخواهد پذیرفت و این موضوع قابل معامله نیست.
سیانان: ترامپ با تیم امنیت ملی درباره بنبست مذاکرات با ایران رایزنی کرد
تاریخ: ۲۷ آوریل ۲۰۲۶- ۷اردیبهشت ۱۴۰۵
-
نشست در کاخ سفید:
دونالد ترامپ امروز با مقامهای ارشد امنیت ملی دیدار کرد تا درباره بنبست جاری در گفتوگوها با ایران تصمیمگیری کند. کارولین لیویت، سخنگوی کاخ سفید، برگزاری این نشست را تأیید کرد، اما گفت مشخص نیست جلسه همچنان ادامه دارد یا خیر. -
پسزمینه نشست:
این دیدار پس از آن انجام شد که ترامپ سفر برنامهریزیشده فرستادگان ارشد خود، استیو ویتکاف و جرد کوشنر، به پاکستان را لغو کرد؛ سفری که قرار بود آخر هفته برای دور دیگری از مذاکرات انجام شود. -
گزینههای روی میز:
مقامها قرار بود درباره گزینههای بعدی ترامپ گفتوگو کنند؛ از جمله اینکه آیا کارزار بمباران آمریکا—که پس از تمدید آتشبس هفته گذشته متوقف شده—از سر گرفته شود یا نه. به نوشته سیانان، ترامپ در اظهارات عمومی نسبت به احیای درگیری محتاط به نظر میرسد. -
دلیل لغو سفر مذاکرهکنندگان:
ترامپ گفته است ایران پیشنهاد رضایتبخشی برای مذاکره ارائه نکرده و مدعی شد تهران پس از لغو سفر، یک سند بهروزشده ارسال کرده است. -
تردید درباره اعزام دوباره تیم مذاکره:
با این حال، ترامپ نسبت به اعزام دوباره تیمش به اسلامآباد بدون تصویر روشنتری از امتیازاتی که ایران میتواند بپذیرد و نیز اینکه چه کسی دقیقاً در تهران تصمیمگیر نهایی است، ابراز تردید کرده است.
تنگه هرمز در کانون فشار جهانی؛ از هشدار سازمان ملل تا افزایش بهای انرژی و تشدید انزوای تهران
در حالی که بنبست در مذاکرات میان ایالات متحده و ایران ادامه دارد، تنگه هرمز به محور اصلی فشار سیاسی، اقتصادی و امنیتی جهانی تبدیل شده است؛ گلوگاهی که به گفته دبیرکل سازمان ملل، اختلال در آن «به امنیت انرژی، تجارت جهانی و حتی امنیت غذایی میلیونها نفر ضربه زده است».
هشدار سازمان ملل: آبراهها ابزار چانهزنی نیستند
آنتونیو گوترز، دبیرکل سازمان ملل، در نشست شورای امنیت با هشدار نسبت به «سرایت تنشهای ژئوپلیتیکی به آبها»، گفت که حقوق و آزادیهای ناوبری – اصول بنیادین قانون دریاها – در حال تضعیف است. او تأکید کرد که از اوایل مارس، اختلال در تردد از تنگه هرمز باعث نوسان شدید بازارهای انرژی و کالا، افزایش هزینههای حملونقل و بدترین اختلال زنجیره تأمین از زمان کووید-۱۹ و جنگ اوکراین شده است.
گوترز با اشاره به اینکه حدود یکپنجم نفت جهان، یکپنجم LNG و نزدیک به یکسوم کود شیمیایی تجارتشده بینالمللی از این تنگه عبور میکند، خواستار بازگشایی فوری و بدون تبعیض تنگه شد و گفت: «اجازه دهید تجارت از سر گرفته شود؛ اجازه دهید اقتصاد جهانی نفس بکشد».
مواضع هماهنگ اروپا و کشورهای خلیج فارس
در همین نشست، عبداللطیف الزیانی، وزیر خارجه بحرین، در قرائت بیانیهای مشترک از سوی گروهی از کشورها، بستن تنگه هرمز و هرگونه تحمیل عوارض یا محدودیت بر کشتیرانی را نقض صریح UNCLOS و تهدیدی برای امنیت بینالمللی دانست. این بیانیه تأکید کرد که پیامدهای اقدامات ایران «فراتر از منطقه» رفته و به بازارهای انرژی و زنجیرههای حیاتی تأمین در سراسر جهان شوک وارد کرده است.
همزمان، ژاننوئل بارو، وزیر خارجه فرانسه، موضعی صریح اتخاذ کرد و گفت: «هیچ راهحل پایداری وجود ندارد مگر اینکه ایران امتیازات قابلتوجهی بدهد و موضع خود را بهطور اساسی تغییر دهد». او تنگهها را «اموال بینالمللی» خواند که هیچ کشوری حق بستن آنها را ندارد.
در آلمان نیز یوهان وادپول، وزیر خارجه، در آستانه نشستهای پیمان عدم اشاعه گفت که با وجود پایبندی به NPt، در برابر تهدیدهای هستهای به بازدارندگی نیاز است؛ نشانهای از تغییر لحن امنیتی اروپا در پی بحران ایران.
واشینگتن: خط قرمز بر سر آبراهها
در ایالات متحده، مواضع تندتر شده است. مارکو روبیو، وزیر خارجه آمریکا، در مصاحبهای با فاکسنیوز گفت واشینگتن هیچ تلاشی برای «گروگانگیری آبراههای بینالمللی» از طریق تهدید یا اخاذی را تحمل نخواهد کرد. او تأکید کرد بازگشایی واقعی تنگهها به معنای عبور آزاد و بدون شرط است، نه سیستمی که در آن ایران تصمیم بگیرد چه کسی عبور کند و چه مبلغی بپردازد.
همزمان، دونالد ترامپ اعلام کرد آخرین پیشنهاد ایران برای پایان بنبست جنگ را با تیم امنیت ملی خود بررسی کرده، اما بار دیگر تصریح کرد که پرونده هستهای باید از ابتدا در هر توافقی گنجانده شود.
تلاشهای دیپلماتیک تهران و نقش روسیه
در سوی دیگر، عراقچی، وزیر خارجه ایران، پس از رفتوآمد میان پاکستان و عمان، راهی مسکو شد و با ولادیمیر پوتین دیدار کرد. پوتین گفت پیامی از رهبر جدید ایران دریافت کرده و از «ایستادگی مردم ایران» سخن گفت. تحلیلگران، از جمله در نیویورکتایمز، این سفر را تلاشی برای استفاده از نفوذ روسیه بهعنوان آخرین اهرم تهران توصیف کردهاند، هرچند همزمان تأکید میکنند که مسکو در حوزههای حساس، بهویژه تأمین تسلیحات، همچنان محتاط است.
واکنش بازارها: نفت بالا، ترافیک دریایی پایین
بازارها به این بنبست واکنش فوری نشان دادهاند. طبق گزارش رویترز، نفت برنت با حدود ۲.۵ درصد افزایش به حوالی ۱۰۸ دلار در هر بشکه رسید. دادههای ردیابی کشتی نشان میدهد که ترافیک از تنگه هرمز بهشدت کاهش یافته؛ در حالی که معمولاً روزانه ۱۲۵ تا ۱۴۰ کشتی عبور میکردند، در یک روز اخیر تنها هفت کشتی از تنگه عبور کردهاند. شش نفتکش ایرانی حامل حدود ۱۰.۵ میلیون بشکه نفت نیز به دلیل محاصره آمریکا مجبور به بازگشت شدهاند و حدود ۲۰ هزار دریانورد در منطقه سرگردان ماندهاند.
آرسنیو دومینگز، دبیرکل سازمان بینالمللی دریانوردی، هشدار داد که ادامه این وضعیت خطر حوادث جدی، از جمله فجایع زیستمحیطی را افزایش میدهد.
مجموع این تحولات نشان میدهد که بحران ایران دیگر یک مناقشه دوجانبه نیست. از شورای امنیت سازمان ملل تا پایتختهای اروپایی و بازارهای انرژی، اجماعی در حال شکلگیری است که آبراههای بینالمللی ابزار چانهزنی هیچ کشوری نیستند. در مقابل، پیشنهادهای مرحلهای تهران برای بازگشایی تنگه بدون پرداختن به پرونده هستهای، تاکنون با خط قرمزهای آشکار واشینگتن و اروپا برخورد کرده است. نتیجه، بنبستی است که هزینه آن نهتنها بر اقتصاد ایران، بلکه بر اقتصاد جهانی، امنیت غذایی و ثبات انرژی تحمیل میشود—و هر روز ادامه آن، دامنه این هزینهها را گستردهتر میکند.
رویترز: آمریکا و ایران در سازمان ملل بر سر برنامه هستهای تهران درگیر شدند
تاریخ: ۲۸ آوریل ۲۰۲۶ - ۸اردیبهشت ۱۴۰۵
به گزارش خبرگزاری رویترز، ایالات متحده و ایران روز دوشنبه در سازمان ملل متحد بر سر برنامه هستهای تهران و انتخاب ایران بهعنوان یکی از معاونان رئیس کنفرانس بازبینی پیمان منع گسترش سلاحهای هستهای ان پی تی (NPt) با یکدیگر درگیر شدند.
یازدهمین کنفرانس بازبینی اجرای NPt—پیمانی که در سال ۱۹۷۰ لازمالاجرا شد—روز دوشنبه در مقر سازمان ملل در نیویورک آغاز به کار کرد. در این نشست، گروههای مختلف ۳۴ معاون رئیس را معرفی کردند و دو هونگ ویت، سفیر ویتنام در سازمان ملل و رئیس کنفرانس، اعلام کرد که ایران از سوی «گروه کشورهای غیرمتعهد و سایر کشورها» برای این سمت انتخاب شده است.
در واکنش، کریستوفر یئو، معاون وزیر دفتر کنترل تسلیحات و عدم اشاعه ایالات متحده، این انتخاب را «اهانت به NPt» توصیف کرد. او گفت:
«بدیهی است که ایران مدتهاست بیاعتنایی خود به تعهدات عدم اشاعه را نشان داده و از همکاری با نهاد ناظر هستهای سازمان ملل برای پاسخ به پرسشها درباره برنامهاش خودداری کرده است.»
یئو انتخاب ایران را «فراتر از شرمآور و مایه شرمساری برای اعتبار این کنفرانس» خواند.
در مقابل، نجفی، نماینده ایران که پیشتر بهعنوان سفیر تهران در آژانس بینالمللی انرژی اتمی خدمت کرده است، اظهارات آمریکا را «بیاساس و با انگیزه سیاسی» رد کرد. او در این نشست گفت:
«غیرقابل دفاع است که ایالات متحده—بهعنوان تنها کشوری که تاکنون از سلاح هستهای استفاده کرده و همچنان به گسترش و نوسازی زرادخانه هستهای خود ادامه میدهد—بکوشد خود را داور رعایت این پیمان معرفی کند.»
این رویارویی لفظی در شرایطی رخ داده است که پرونده هستهای ایران بار دیگر در مرکز تنشهای دیپلماتیک قرار دارد و مذاکرات مرتبط با آن همچنان در بنبست بهسر میبرد.
لاریجانی: مذاکره با آمریکا ضروری نیست؛ احتمال درگیری نظامی مجدد را نباید نادیده گرفت
خبرآنلاین / نقل از خبرگزاری حکومتی فارس- ۲۷آوریل- ۷اردیبهشت ۱۴۰۵
لاریجانی، در گفتوگویی با رسانههای حکومتی گفت که لزومی ندارد ایران حتماً با ایالات متحده وارد مذاکره شود و تأکید کرد که «میشد فرمول ختم جنگ را بدون مذاکره تنظیم کرد». به گفته او، آمریکا میتوانست صرفاً اعلام کند که از یک مقطع زمانی مشخص مایل به پایان جنگ است و افزودن شروط بیشتر «بیفایده» بوده است.
لاریجانی با اشاره به روند جنگ اخیر گفت که ایران در این درگیری «دفاع کرده و ضربه زده» و افزود میانجیگری برای ختم مخاصمه امری معقول است. او گفت به چنین میانجیگریای اعتقاد دارد و پاکستان و روسیه را کشورهایی دانست که میتوانند در این چارچوب نقش ایفا کنند.
او در بخش دیگری از سخنانش تأکید کرد که ایران نباید وارد مذاکره با آمریکا شود و گفت این مسیر «عاقبت و زمینهای ندارد». لاریجانی افزود که به باور او، مذاکره با کشوری که به گفته او به ایران حمله کرده و خسارت وارد آورده، «نوعی تحقیر» محسوب میشود.
این کارشناس مسائل سیاسی همچنین گفت موضوع انرژی هستهای ایران را مسئلهای داخلی دانست و تأکید کرد که آمریکا صلاحیتی برای ورود به این بحث ندارد. او خواستار بازنگری در تعهدات ایران ذیل پیمان منع گسترش سلاحهای هستهای ان پی تی (NPt) شد و گفت این پیمان، به زعم او، «هزینههایی بیش از دستاوردها» برای ایران داشته است.
لاریجانی در ادامه با اشاره به تحولات منطقهای گفت احتمال درگیری نظامی مجدد را نباید نادیده گرفت و افزود ایران باید «در بالاترین سطح آمادگی نظامی» باقی بماند. او با این حال برآورد کرد که احتمال آغاز یک درگیری جدید «باید زیر ۶۰ درصد باشد»، اما تأکید کرد حتی همین احتمال نیز مستلزم آمادگی کامل است.
سیانان: ترامپ با تیم امنیت ملی درباره بنبست مذاکرات با ایران رایزنی کرد
۲۷ آوریل ۲۰۲۶- ۷اردیبهشت ۱۴۰۵
-
نشست در کاخ سفید:
دونالد ترامپ امروز با مقامهای ارشد امنیت ملی دیدار کرد تا درباره بنبست جاری در گفتوگوها با ایران تصمیمگیری کند. کارولین لیویت، سخنگوی کاخ سفید، برگزاری این نشست را تأیید کرد، اما گفت مشخص نیست جلسه همچنان ادامه دارد یا خیر. -
پسزمینه نشست:
این دیدار پس از آن انجام شد که ترامپ سفر برنامهریزیشده فرستادگان ارشد خود، استیو ویتکاف و جرد کوشنر، به پاکستان را لغو کرد؛ سفری که قرار بود آخر هفته برای دور دیگری از مذاکرات انجام شود. -
گزینههای روی میز:
مقامها قرار بود درباره گزینههای بعدی ترامپ گفتوگو کنند؛ از جمله اینکه آیا کارزار بمباران آمریکا—که پس از تمدید آتشبس هفته گذشته متوقف شده—از سر گرفته شود یا نه. به نوشته سیانان، ترامپ در اظهارات عمومی نسبت به احیای درگیری محتاط به نظر میرسد. -
دلیل لغو سفر مذاکرهکنندگان:
ترامپ گفته است ایران پیشنهاد رضایتبخشی برای مذاکره ارائه نکرده و مدعی شد تهران پس از لغو سفر، یک سند بهروزشده ارسال کرده است. -
تردید درباره اعزام دوباره تیم مذاکره:
با این حال، ترامپ نسبت به اعزام دوباره تیمش به اسلامآباد بدون تصویر روشنتری از امتیازاتی که ایران میتواند بپذیرد و نیز اینکه چه کسی دقیقاً در تهران تصمیمگیر نهایی است، ابراز تردید کرده است
آسوشیتدپرس: ایران پیشنهاد بازگشایی تنگه هرمز را در ازای رفع محاصره و پایان جنگ مطرح کرد
تاریخ: ۲۷ آوریل ۲۰۲۶- ۷اردیبهشت ۱۴۰
به گزارش آسوشیتدپرس، دو مقام منطقهای اعلام کردند که رژیم ایران پیشنهادی ارائه داده است که بر اساس آن، در صورت رفع محاصره از سوی ایالات متحده و پایان جنگ، به انسداد تنگه هرمز پایان دهد. بر اساس این پیشنهاد، گفتوگو درباره برنامه هستهای ایران به مرحلهای بعدی موکول میشود.
به گفته این دو مقام که به شرط ناشناس ماندن درباره مذاکرات پشت درهای بسته سخن گفتهاند، این پیشنهاد از طریق پاکستان به واشینگتن منتقل شده است. با این حال، به نوشته آسوشیتدپرس، به نظر نمیرسد دونالد ترامپ، رئیسجمهور آمریکا، تمایل زیادی به پذیرش این چارچوب داشته باشد؛ زیرا اختلافات اصلی که منجر به آغاز جنگ آمریکا و اسرائیل با ایران در ۲۸ فوریه شد، همچنان حلنشده باقی میماند.
کارولین لیویت، سخنگوی کاخ سفید، گفت که تیم امنیت ملی ترامپ روز دوشنبه تشکیل جلسه داده و در حال بررسی پیشنهاد ایران است، اما از ارائه جزئیات درباره محتوای گفتوگوها یا نحوه دریافت پیشنهاد خودداری کرد. او افزود که رئیسجمهور آمریکا بعداً شخصاً به این موضوع خواهد پرداخت.
این تحولات در شرایطی رخ میدهد که با وجود آتشبس شکننده، ایالات متحده و ایران همچنان در بنبست بر سر تنگه هرمز قرار دارند؛ آبراهی که در زمان صلح، حدود یکپنجم نفت و گاز تجاری جهان از آن عبور میکند. محاصره آمریکا با هدف محدود کردن صادرات نفت ایران و قطع درآمدهای حیاتی تهران طراحی شده و همزمان تلاش دارد ایران را به دلیل محدودیت ذخیرهسازی، به کاهش تولید وادار کند.
در عین حال، بستهشدن تنگه هرمز فشار سیاسی و اقتصادی قابلتوجهی بر ترامپ وارد کرده است؛ زیرا قیمت نفت و بنزین در آستانه انتخابات میاندورهای آمریکا افزایش یافته و متحدان واشینگتن در خلیج فارس که به این آبراه برای صادرات انرژی وابستهاند، تحت فشار قرار گرفتهاند.
بر اساس این گزارش، ناامیدی بینالمللی از ادامه محاصره رو به افزایش است و کشورهای مختلف خواستار پایان دادن به وضعیتی شدهاند که به گفته ناظران، افزایش قیمت کود، مواد غذایی و سایر کالاهای اساسی را در پی داشته و کل اقتصاد جهانی را تحت تأثیر قرار داده است.
آسوشیتدپرس مینویسد پیشنهاد ایران عملاً پرونده هستهای را به آینده موکول میکند؛ در حالی که ترامپ بارها گفته است یکی از دلایل اصلی ورود آمریکا به جنگ، جلوگیری از توسعه سلاح هستهای توسط ایران بوده است.
این پیشنهاد همزمان با سفر وزیر خارجه ایران به روسیه مطرح شده است؛ کشوری که مدتها از حامیان کلیدی تهران به شمار میرود. با این حال، هنوز مشخص نیست مسکو چه نقشی در پیشبرد یا تضمین چنین طرحی ایفا خواهد کرد.
به نوشته آسوشیتدپرس، توانایی ایران در محدود کردن ترافیک تنگه هرمز یکی از مهمترین اهرمهای راهبردی تهران در این جنگ بوده است؛ جنگی که به گفته ناظران، بیش از هر چیز به تحملپذیری اقتصادی و سیاسی دو طرف گره خورده است.
قیمت نفت از آغاز جنگ بهطور پیوسته افزایش یافته و روز دوشنبه نفت خام برنت در حدود ۱۰۹ دلار در هر بشکه معامله شد؛ رقمی که حدود ۵۰ درصد بالاتر از زمان شروع درگیریها است. همزمان، دهها نفتکش در خلیج فارس سرگردان ماندهاند و قادر نیستند با اطمینان از تنگه عبور کرده و به بازارهای جهانی برسند.
