کنفرانس بین‌المللی آنلاین با حضور گزارشگران کنونی و پیشین ملل متحد، گراژینا بارانوفسکا

گراژینا بارانوفسکا: من همبستگی کارگروه ناپدیدشدگان اجباری سازمان ملل را با تمامی خانواده‌های ناپدید شدگانی که در اینجا حضور دارند یا صدای ما را می‌شنوند اعلام می‌کنم

گراژینا بارانوفسکا - معاون گروه کاری سازمان ملل درباره ناپدیدسازیهای اجباری

سلام و تشکر؛ تشکر صمیمانه خود را از برگزار کنندگان، کلیه حاضران در این نشست و تمامی سخنرانان بابت ارائه دیدگاهها و مطالب بسیار ارزشمندشان ابراز می‌دارم. ابتدا مایلم همبستگی کارگروه ناپدیدشدگان اجباری سازمان ملل را با تمامی خانواده‌های ناپدیدشدگانی که در اینجا حضور دارند یا صدای ما را می‌شنوند، اعلام کنم؛ چه کسانی که از گذشته‌های دور در دهه۱۳۶۰ ناپدید شده‌اند و چه کسانی که در جریان رویدادهای جاری و هم‌زمان با سخنرانی ما، هدف این اقدام قرار گرفته‌اند.

هنگامی که از ناپدیدسازی اجباری سخن می‌گوییم، دقیقاً از چه نوع جنایت هولناک و نقض فاحش حقوق‌بشری صحبت می‌کنیم؟ این پدیده وضعیتی است که در آن، فرد توسط مقامات دولتی از آزادی خود محروم می‌شود و این مقامات، سرنوشت و محل نگهداری شخصِ بازداشت شده را پنهان می‌کنند. هر کسی که از تاریخ گذشته و شرایط امروز ایران آگاه باشد، تکرار این الگوها را به‌وضوح تشخیص می‌دهد. به‌همین دلیل، ما در کارگروه ناپدیدسازیهای اجباری، بارها مسأله ناپدیدشدگان اجباری را در رابطه با ایران مطرح و پیگیری کرده‌ایم. این موضوع به‌ویژه برای قربانیان و خانواده‌های دهه۱۳۶۰ از اهمیت بالایی برخوردار است، چرا که ناپدیدسازی اجباری یک نقض مستمر حقوق‌بشر محسوب می‌شود؛ بدین معنا که تا وقتی سرنوشت و محل نگهداری فرد ناپدیدشده مشخص و روشن نشود، این جرم و نقض حقوق‌بشر هم‌چنان در حال وقوع است. این امر از منظر حقوقی نیز مسیر را برای برداشتن گام‌های متعددی هموار می‌سازد. تا زمانی که فرد ناپدیدشده آزاد نشود یا اطلاعاتی در خصوص وضعیت او ارائه نشود، اعضای خانواده او نیز قربانی ناپدیدسازی قهری به‌شمار می‌روند؛ موضوعی که در پرونده‌های مربوط به صلاحیت قضایی جهانی نیز بسیار راهگشا و کمک‌کننده است. اقدامات این کارگروه در رابطه با ناپدیدسازیهای اجباری در ایران چیست؟ ما به پرونده‌های انفرادی رسیدگی می‌کنیم و در حال حاضر، ۶۱۷ پرونده باز و حل‌نشده داریم. البته پرونده‌های بیشتری ثبت شده بود که وضعیت برخی از آنها روشن شده است.

بی‌تردید، آگاهیم خانواده‌هایی که در جستجوی عزیزان خود هستند، همگی امید دارند که آنها در سلامت و زنده باشند و سرانجام آزاد شوند. با این حال، دریافت هر گونه اطلاعاتی برای این خانواده‌ها حیاتی است، حتی اگر حاوی خبر تلخ و نهاییِ درگذشت عزیزشان باشد. در رابطه با نقض‌های صورت‌گرفته در گذشته در ایران، چه اقداماتی انجام می‌دهیم؟ ما مؤکداً از مقامات خواسته‌ایم تا به تعهدات قانونی خود مبنی بر مکان‌یابی، حفاظت، صیانت و نبش‌قبر مزارهای جمعی و بی‌نشان عمل کنند و روند تحقیقات خود را مطابق با استانداردهای بین‌المللی ادامه بدهند. ما هم‌چنین به‌طور ویژه به ناپدیدسازیهای اجباری می‌پردازیم که در حال حاضر رخ می‌دهند.

در همین راستا، طی چند ماه گذشته، این موارد را به‌خصوص در دو محور مطرح کرده‌ایم: نخست، مواردی که برای اقلیت‌های دینی و قومی رخ می‌دهد و دوم، مواردی که برای تظاهر کنندگان و معترضان پیش می‌آید. در اینجا تأکید بر این نکته بسیار حائز اهمیت است که در جرم ناپدیدسازی اجباری، عامل زمان، ملاک نیست؛ به این معنا که حتی اگر فرد‌ِ ناپدیدشده مجدداً ظاهر شود، او در آن بازه زمانی کوتاه، قربانی ناپدیدسازی اجباری بوده و خانواده او نیز در این مدت قربانی این جرم تلقی می‌شوند. ما مطلعیم که بسیاری از معترضان حتی برای چند روز یا چند هفته ناپدید می‌شوند و سپس باز می‌گردند؛ این سناریو نیز مصداق بارز ناپدیدسازی اجباری است. در پایان، مایلم به این موضوع اشاره کنم که کارگروه ما ظرف دو هفته آینده، پژوهشی را تحت عنوان «بزرگداشت قربانیان ناپدیدسازی اجباری» به شورای حقوق‌بشر ارائه خواهد کرد. این پژوهش نشان می‌دهد که حفظ و گرامیداشت یاد قربانیان، حق مسلم خانواده‌ها و بخشی از حق دانستن حقیقت و حق جبران خسارت است. اما در حالی که خانواده‌ها اغلب برای زنده نگه‌داشتن یاد عزیزانشان تلاش می‌کنند، دولتها هم‌چنان موظفند به تحقیقات خود ادامه بدهند، برای یافتن بقایای اجساد جستجو کنند و عاملان این جنایات را تحت پیگرد قانونی قرار بدهند. بنابراین، هر دو تعهد بسیار حیاتی هستند و در پژوهش ما نیز بر آنها تأکید شده است. شایان ذکر است که خانواده‌های ناپدیدشدگان ایرانی در دهه۱۳۶۰ از جمله کسانی بودند که الهام‌بخش ما برای طرح این موضوع ویژه در شورای حقوق‌بشر و مجمع عمومی سازمان ملل در سال جاری شدند. بسیار سپاسگزارم.