فراسو؛ نگاهی به کارزار مقاومت ایران در اجلاس شورای حقوق بشر سازمان ملل

شورای حقوق بشر سازمان ملل چگونه به نقض حقوق بشر در ایران می‌پردازد و کارزار مقاومت ایران چه نقشی در طرح این موضوعات دارد؟

گفتگو با فریده کریمی

سلام به شما بینندگان گرامی سیمای آزادی.

نقض شدید حقوق بشر در ایران، موضوعی است که در ماه‌های اخیر در بسیاری از مجامع بین‌المللی و حقوق بشری مورد بررسی قرار گرفته است.

یکی از این مجامع، شورای حقوق بشر سازمان ملل متحد است. در برنامه این هفته «فراسو»، همراه با مهمان برنامه، خانم فریده کریمی، درباره این شورا صحبت می‌کنیم و می‌خواهیم بررسی کنیم که وضعیت حقوق بشر در این اجلاس چگونه مطرح شد، چه نتایج و دستاوردهایی داشت و چشم‌انداز پیش رو چیست.

سلام به شما، خانم کریمی. ابتدا لطفاً مقداری توضیح بدهید که شورای حقوق بشر سازمان ملل در مجموع ارگان‌های ملل متحد چه جایگاهی دارد؟ اجلاس‌های سالانه آن به چه صورت برگزار می‌شود و بر چه موضوعاتی متمرکز است؟

شورای حقوق بشر سازمان ملل چه جایگاهی در جهان دارد؟

فریده کریمی: سلام خدمت شما و بینندگان عزیز.

شورای حقوق بشر در واقع مهم‌ترین نهاد بین‌دولتی جهان است که به مسئله حقوق بشر می‌پردازد.

این شورا از سال ۲۰۰۶ کار خود را آغاز کرد و جایگزین کمیسیون حقوق بشر شد؛ کمیسیونی که پیش از آن به این موضوع می‌پرداخت. در واقع، تلاش شد اشکالاتی که در کمیسیون قبلی وجود داشت، در ساختار جدید برطرف شود.

شورای حقوق بشر سه بار در سال تشکیل جلسه می‌دهد. اجلاس اصلی آن در ماه مارس برگزار می‌شود و معمولاً پنج‌ونیم تا شش هفته طول می‌کشد. اجلاس بعدی در ماه ژوئن برگزار می‌شود و اجلاس سوم نیز در ماه سپتامبر تشکیل می‌شود؛ اجلاسی که پیش از نشست کمیته سوم مجمع عمومی سازمان ملل برگزار می‌شود. اجلاس اخیر نیز در ۷ اکتبر به پایان رسید.

شورای حقوق بشر مهم‌ترین نهادی است که مسائل حقوق بشر در جهان را به‌صورت فراگیر بررسی می‌کند. این شورا سازوکارهایی ایجاد کرده است تا بررسی وضعیت حقوق بشر در کشورها با رعایت اصل برابری انجام شود؛ اصلی که در ساختار کمیسیون پیشین با مشکلاتی روبه‌رو بود.

بررسی دوره‌ای جهانی و گزارشگران حقوق بشر چگونه فعالیت می‌کنند؟

یکی از سازوکارهای این شورا، بررسی دوره‌ای جهانی یا UPR است. بر اساس این سازوکار، وضعیت حقوق بشر در هر کشور هر چهار سال یک‌بار مورد بررسی قرار می‌گیرد.

این روند سازوکار ویژه خودش را دارد که در این فرصت نمی‌توان به همه جزئیات آن پرداخت. با این حال، در طول سال و در سه اجلاس شورای حقوق بشر، نهادها و سازوکارهایی فعالیت می‌کنند که وظیفه رسیدگی به وضعیت حقوق بشر را بر عهده دارند. در واقع، می‌توان از سه بازوی اصلی در این زمینه نام برد.

یکی از این بازوها، بررسی دوره‌ای جهانی است. بازوی دیگر، گزارشگران موضوعی و گزارشگران کشوری هستند؛ گزارشگرانی که وضعیت حقوق بشر را در موضوعات مشخص یا در کشورهایی که با شرایط وخیم حقوق بشری روبه‌رو هستند، بررسی می‌کنند.

در هر یک از این سه اجلاس، تعدادی از گزارشگران موضوعی و کشوری گزارش‌های خود را مطرح می‌کنند. همچنین در چارچوب بررسی دوره‌ای جهانی، وضعیت تعدادی از کشورها مورد بحث قرار می‌گیرد.

برای آشنایی بیشتر بینندگان، در مجموع ۴۵ گزارشگر موضوعی داریم که موضوعات گوناگونی را بررسی می‌کنند؛ از جمله اعدام، شکنجه، فقر و توسعه.

گزارشگران حوزه زنان و خشونت علیه زنان نیز موضوعات مربوط به حوزه کاری خود را بررسی می‌کنند. این گزارشگران در طول سال فعالیت دارند و فرصتی برای ارائه گزارش‌هایشان در اختیارشان قرار می‌گیرد.

کشورهای عضو و ناظر چه نقشی در بررسی گزارش‌های حقوق بشری دارند؟

پس از ارائه گزارش‌ها، کشورهای عضو شورای حقوق بشر نظرات خود را اعلام می‌کنند. شورای حقوق بشر ۴۷ کشور عضو دارد. پس از اعلام مواضع کشورهای عضو، کشورهای ناظر نیز دیدگاه‌های خود را مطرح می‌کنند.

در ادامه، سازمان‌های غیردولتی نیز در چارچوب سازوکارهای مربوط، امکان مشارکت در روند بررسی مسائل حقوق بشری را دارند.

این، خلاصه‌ای از سازوکاری است که شورای حقوق بشر سازمان ملل ایجاد کرده تا بتواند وضعیت حقوق بشر را در کشورهای مختلف جهان بررسی کند.