نهمین روز آتش‌بس؛فشارهای هم‌زمان نظامی و اقتصادی در کنار تلاش‌ها برای چارچوب دیپلماتیک

خبرگزاری رویترز به نقل از منابع آگاه گزارش داد که ایران و ایالات متحده در حال بررسی یک یادداشت تفاهم موقت هستند که هدف آن جلوگیری از بازگشت به جنگ و ایجاد فرصت برای ادامه مذاکرات عنوان شده است. بر اساس این گزارش، در صورت دستیابی به چنین تفاهمی، دو طرف حدود ۶۰ روز فرصت خواهند داشت تا برای رسیدن به توافق نهایی گفت‌وگو کنند.

به گفته این منابع، طرفین در روزهای اخیر شروع به کاهش برخی اختلافات کرده‌اند؛ از جمله درباره نحوه مدیریت تنگه هرمز. رویترز می‌نویسد که در این مسیر، راه‌حل‌های میانی برای بخشی از اختلافات در حال شکل‌گیری است.

این گزارش می‌افزاید که واشنگتن و تهران در مقطع کنونی، به‌جای پیگیری فوری یک توافق جامع صلح، تمرکز خود را بر چارچوبی موقت و عملی گذاشته‌اند تا از تشدید دوباره تنش‌ها جلوگیری شود. به نوشته رویترز، این تغییر رویکرد به معنای کاهش سطح برخی مطالبات اولیه و حرکت به سمت گام‌های اعتمادساز کوتاه‌مدت است.

با این حال، رویترز تأکید کرده است که هیچ توافقی نهایی نشده و جزئیات هرگونه یادداشت تفاهم احتمالی همچنان در دست بررسی قرار دارد.

شبکه العربیه به نقل از ژنرال دن کِین، رئیس ستاد مشترک ارتش ایالات متحده، گزارش داد که به گفته او محاصره دریایی اعمال‌شده علیه ایران، شامل تمامی کشتی‌ها بدون در نظر گرفتن تابعیت و ملیت آن‌ها می‌شود.
کِین با اشاره به تشدید تدابیر نظامی افزود که نیروهای آمریکایی هر کشتی یا شناوری را که پرچم ایران را برافراشته باشد، تحت نظر قرار داده و رهگیری خواهند کرد.

بر اساس این گزارش، مقام نظامی آمریکا تأکید کرده است که محدودیت‌های اعمال‌شده با قاطعیت اجرا می‌شود. این اظهارات در حالی منتشر شده که وضعیت کشتیرانی در تنگه هرمز همچنان پرریسک توصیف می‌شود و نهادهای بین‌المللی از سرگردانی هزاران دریانورد در این آبراه خبر داده‌اند.

بر اساس گزارش‌های منتشرشده در روز چهارشنبه، این نهاد وابسته به سازمان ملل در حال آماده‌سازی طرح‌های اضطراری برای مدیریت وضعیت است که از جمله شامل برنامه‌ریزی احتمالی برای تخلیه دریانوردان و سامان‌دهی کشتی‌های گرفتار در این آبراه راهبردی می‌شود.

IMO تأکید کرده است که تنگه هرمز به‌عنوان یکی از حیاتی‌ترین مسیرهای کشتیرانی جهان، با افزایش ریسک امنیتی، محدودیت عبور و تأخیرهای گسترده مواجه شده و ادامه این وضعیت می‌تواند پیامدهای جدی برای امنیت دریانوردان، تجارت جهانی و بازار انرژی داشته باشد.

این گزارش در حالی منتشر می‌شود که با وجود برقراری آتش‌بس، وضعیت تنگه هرمز همچنان پرریسک و ناپایدار توصیف می‌شود و نهادهای بین‌المللی دریایی از نزدیک تحولات آن را رصد می‌کنند.

 

خبرگزاری رویترز گزارش داد که پیت هگست، وزیر دفاع ایالات متحده، روز پنج‌شنبه در یک نشست خبری در پنتاگون هشدار داد که در صورت عدم موافقت ایران با یک توافق صلح، نیروهای آمریکایی در خاورمیانه عملیات رزمی خود را از سر خواهند گرفت.

هگست با اشاره به روند مذاکرات گفت: «امیدوارم ایران توافقی را انتخاب کند که در توانش باشد.» او تأکید کرد که واشنگتن همچنان به فشارهای خود ادامه خواهد داد و افزود: «تا هر زمان که لازم باشد، محاصره را حفظ خواهیم کرد.»

وزیر دفاع آمریکا همچنین گفت که صنعت انرژی ایران هنوز نابود نشده است، اما به گفته او، محاصره ایالات متحده می‌تواند صادرات را متوقف کند. هگست در بخش دیگری از سخنانش ادعا کرد که «تهدید به تیراندازی به کشتی‌های تجاری، کنترل کشتیرانی نیست، بلکه دزدی دریایی است»، و تلاش کرد اقدامات آمریکا را از آنچه «اقدامات غیرقانونی» خواند، متمایز کند.

اظهارات وزیر دفاع آمریکا در حالی بیان می‌شود که آتش‌بس همچنان برقرار است، اما تنش‌ها بر سر تنگه هرمز، تحریم‌ها و آینده مذاکرات همچنان ادامه دارد.

 

موضع رژیم (رسمی و رسانه‌ای)

• رسانه‌های رسمی و نیمه‌رسمی رژیم تأکید کرده‌اند که مذاکرات در جریان است و تماس‌ها ادامه دارد، اما هیچ توافق نهایی یا تمدید رسمی آتش‌بس اعلام نشده است.
• صداوسیمای حکومتی گزارش داده مقام‌های ایرانی گفت‌وگوهای گسترده‌ای با هیئت پاکستانی در تهران داشته‌اند که محور آن روند مذاکرات ایران و آمریکا و بررسی پیشنهادهای مطرح‌شده از سوی واشنگتن بوده است.
• رسانه‌های داخلی همچنین گزارش داده‌اند که پاکستان نقش انتقال پیام‌ها را ایفا می‌کند و تماس‌ها عمدتاً در سطح غیرعلنی انجام می‌شود.
• در روایت ایرانی، تأکید بر این است که آتش‌بس برقرار است اما هرگونه تصمیم جدید منوط به بررسی دقیق پیشنهادها خواهد بود.

موضع ایالات متحده

• سخنگوی کاخ سفید اعلام کرده است که گفت‌وگوها با ایران «سازنده و در حال انجام» است.
• واشنگتن به‌طور رسمی گزارش‌ها درباره درخواست آمریکا برای تمدید رسمی آتش‌بس را رد کرده و گفته چنین درخواستی مطرح نشده است.
• رسانه‌های آمریکایی (به نقل از منابع دولتی) گزارش داده‌اند که رویکرد آمریکا ترکیبی از فشار و دیپلماسی است: تحریم‌ها و فشار نظامی ادامه دارد، اما کانال مذاکره باز مانده است.
• آمریکا از اعلام جزئیات یا جدول زمانی مشخص برای دور بعدی مذاکرات خودداری کرده است.

موضع پاکستان (میانجی‌گر فعال)

• وزارت خارجه پاکستان به‌طور رسمی اعلام کرده تماس‌ها برای ادامه مذاکرات ایران و آمریکا همچنان جریان دارد و زمان مشخصی برای دور بعدی گفت‌وگوها تعیین نشده است.
• طاهر اندرابی، سخنگوی وزارت خارجه پاکستان، گفته اسلام‌آباد به تسهیل گفت‌وگوها ادامه می‌دهد و پرونده هسته‌ای ایران بخشی از رایزنی‌هاست.
• در ادامه این تلاش‌ها، فرمانده ارتش پاکستان پس از سفر به تهران، راهی واشنگتن شده است (طبق گزارش الجزیره و بازنشر رسانه‌های داخلی ایران).
• نقش پاکستان در این مرحله هم دیپلماتیک و هم امنیتی توصیف می‌شود؛ با تأکید بر جلوگیری از بازگشت جنگ.

مواضع کشورهای اروپایی

• حمایت از دیپلماسی
• کشورهای اروپایی و اتحادیه اروپا در اظهارات اخیر:
  • از تداوم آتش‌بس حمایت کرده‌اند
  • خواستار جلوگیری از تشدید تنش شده‌اند
  • و تأکید کرده‌اند که مسیر سیاسی باید حفظ شود
• اروپا تاکنون نقش مستقیم میانجی‌گرانه مانند پاکستان نداشته، اما از تلاش‌ها برای گفت‌وگو حمایت سیاسی کرده است.
• تمرکز اروپا بیش از همه بر پیامدهای انرژی و امنیت کشتیرانی (به‌ویژه تنگه هرمز) بوده است.

مجموع موضع‌گیری‌ها نشان می‌دهد پرونده وارد مرحله مذاکره غیرعلنی و تصمیم‌سازی پشت‌پرده شده است؛ جایی که اظهارات رسمی کم شده، اما تماس‌ها متوقف نشده‌اند.

 

خبرگزاری رویترز به نقل از یک منبع آگاه گزارش داد که ایران در جریان مذاکرات اخیر، پیشنهادی را مطرح کرده است که بر اساس آن، به کشتی‌ها اجازه داده شود از مسیرهای واقع در آب‌های سرزمینی عمان از تنگه هرمز خارج شوند. به گفته این منبع، این پیشنهاد در چارچوب تلاش‌ها برای کاهش تنش و مدیریت ریسک کشتیرانی در این آبراه راهبردی ارائه شده است.

رویترز می‌نویسد که تنگه هرمز، که مسیر عبور حدود ۲۰ درصد نفت و گاز جهان به شمار می‌رود، همچنان یکی از حساس‌ترین موضوعات مذاکرات باقی مانده و هرگونه تغییر در وضعیت عبور و مرور کشتی‌ها می‌تواند تأثیر فوری بر بازارهای انرژی داشته باشد. این رسانه تأکید کرده است که پیشنهاد مطرح‌شده هنوز به توافق رسمی تبدیل نشده و جزئیات آن نیازمند بررسی‌های بیشتر است.

روزیترز در یک نگاه اجمالی نوشته است: به نظر می‌رسد این پیشنهاد بیشتر یک ژست باشد تا اقدامی که به خودی خود، پیشرفتی فوری برای صدها کشتی که منتظر عبور از این آبراه کلیدی هستند، ایجاد کند.

سخنگوی کاخ سفید: گفت‌وگو با ایران سازنده و در حال انجام است

سخنگوی کاخ سفید اعلام کرد گفت‌وگوهای ایالات متحده با ایران «سازنده و در حال انجام» است. وی در عین حال گزارش‌هایی مبنی بر اینکه واشنگتن خواستار تمدید رسمی آتش‌بس با ایران شده است را رد کرد و گفت چنین درخواستی «صحت ندارد».

به گفته سخنگوی کاخ سفید، تماس‌ها و رایزنی‌ها ادامه دارد، اما آمریکا درخواستی برای تمدید رسمی آتش‌بس مطرح نکرده و گزارش‌های منتشرشده در این باره نادرست است. این موضع‌گیری در حالی بیان می‌شود که آتش‌بس همچنان برقرار است و تلاش‌های دیپلماتیک برای جلوگیری از تشدید تنش ادامه دارد.

 

گزارش‌های هم‌زمان رسانه‌های بین‌المللی و داخلی نشان می‌دهد که جریان نفت و کشتیرانی ایران، با وجود فشارهای امنیتی و تحریمی، به‌طور کامل متوقف نشده است. بلومبرگ گزارش داده حدود ۴ میلیون بشکه نفت ایران به هند رسیده که نخستین محموله ثبت‌شده در این سطح طی حدود هفت سال گذشته به‌شمار می‌رود. در همین حال، وال‌استریت ژورنال در تحلیلی تأکید کرده است که هیچ مأموریت دریایی در تنگه هرمز بدون در نظر گرفتن نقش ایران عملاً قابل اجرا نیست؛ اشاره‌ای به واقعیت‌های ژئوپلیتیک این آبراه راهبردی. هم‌زمان، رسانه‌های داخلی ایران گزارش داده‌اند که داده‌های ماهواره‌ای رهیابی کشتی‌ها از عبور یک کشتی کانتینری ایرانی از محدوده محدودیت‌های اعلام‌شده آمریکا و ورود آن به آب‌های آزاد حکایت دارد. مجموع این تحولات نشان می‌دهد که با وجود تشدید فشارها، تنگه هرمز و مسیرهای انرژی همچنان به‌طور محدود اما فعال در حال کار هستند.

 

وضعیت آتش‌بس و دیپلماسی

• خبر فوری جدیدی از نقض آتش‌بس منتشر نشده است.
• Axios گزارش داده آمریکا و ایران به گفته مقامات آمریکایی به چارچوبی برای پایان دادن به جنگ نزدیک شده‌اند؛ هنوز توافق نهایی یا تأیید رسمی دوطرفه اعلام نشده.
• New York times گزارش داده اسرائیل به‌طور موازی در حال بررسی گزینه آتش‌بس با لبنان است؛ اقدامی در چارچوب جلوگیری از چندجبهه‌ای‌شدن بحران.

 تنگه هرمز؛ پرریسک اما باز

• Reuters و CNBC تأیید می‌کنند تنگه هرمز کاملاً بسته نشده اما تردد نفتکش‌ها بسیار محدود است.
• طبق داده‌های کشتیرانی:
  • عبور نفتکش‌ها نسبت به پیش از جنگ حدود ۹۰٪ کاهش یافته
  • فقط تعداد محدودی VLCC (نفتکش‌های بسیار بزرگ) با ریسک بالا عبور کرده‌اند.
• آژانس بین‌المللی انرژی (IEA):

  «ازسرگیری عادی جریان در تنگه هرمز مهم‌ترین عامل برای آرام‌شدن بازار انرژی جهان است.»

بازار انرژی و اقتصاد جهانی

• Bloomberg و Reuters:
  • قیمت نفت کاهش یافته (برنت زیر محدوده ۹۵ دلار تثبیت شده)
  • دلیل اصلی: امید بازار به دیپلماسی و کاهش ریسک جنگ
• Reuters (بخش پایداری) گزارش داده اختلال در هرمز:
  • قیمت جهانی کود شیمیایی (اوره) را بالا برده
  • تهدیدی برای بازار غذا و کشاورزی جهانی ایجاد کرده است.

تحرکات نظامی آمریکا

• Washington Post و AP گزارش داده‌اند:
  • آمریکا در حال اعزام هزاران نیروی نظامی دیگر به خاورمیانه است
  • هدف: حفظ فشار راهبردی بر ایران و تقویت بازدارندگی
  • هم‌زمان مقامات آمریکایی می‌گویند مسیر دیپلماسی را کنار نگذاشته‌اند.