نهمین روز آتش‌بس؛فشارهای هم‌زمان نظامی و اقتصادی در کنار تلاش‌ها برای چارچوب دیپلماتیک

روزنامه آلمانی زوددویچه سایتونگ گزارش داد که آلمان آمادگی دارد با ارائه تخصص خود در زمینه مین‌روبی دریایی و نظارت بر کشتیرانی، در یک مأموریت بالقوه برای تأمین امنیت تنگه هرمز مشارکت کند. به نوشته این روزنامه، این گزینه در چارچوب بررسی‌های جاری اروپا برای واکنش به بحران کشتیرانی در خلیج فارس مطرح شده است.

بر اساس این گزارش، فریدریش مرتس، صدراعظم آلمان قرار است این پیشنهاد را روز جمعه ۲۸ فروردین در دیدار با رهبران فرانسه، بریتانیا و ایتالیا در پاریس مورد بررسی قرار دهد. هدف این گفت‌وگوها، هماهنگی مواضع اروپا درباره امنیت دریایی و کاهش پیامدهای اختلال در مسیرهای انرژی عنوان شده است.

زوددویچه سایتونگ افزوده است که جنگ آمریکا و اسرائیل با ایران، به‌دلیل ممانعت تهران از جریان کشتیرانی در تنگه هرمز، به بزرگ‌ترین اختلال در تأمین صادرات نفت و گاز جهانی در سال‌های اخیر منجر شده است. به نوشته این روزنامه، از زمان آغاز درگیری‌ها در ۲۸ فوریه، صدها نفتکش، کشتی‌های حمل گاز مایع و سایر شناورها به‌همراه حدود ۲۰ هزار ملوان در آب‌های خلیج فارس سرگردان شده‌اند.

این گزارش تأکید می‌کند که تنگه هرمز همچنان یکی از حساس‌ترین نقاط ژئوپلیتیک جهان باقی مانده و هرگونه مأموریت بین‌المللی برای تأمین امنیت آن، نیازمند هماهنگی سیاسی و نظامی گسترده خواهد بود.

در حالی که تحرکات دیپلماتیک درباره آینده آتش‌بس و مذاکرات ایران و آمریکا افزایش یافته، رسانه‌های بین‌المللی روایت‌های متفاوتی از میزان پیشرفت گفت‌وگوها منتشر کرده‌اند.

خبرگزاری رویترز به نقل از منابع آگاه گزارش داده است که ایران و ایالات متحده در حال بررسی یک یادداشت تفاهم موقت برای جلوگیری از بازگشت به جنگ هستند. بر اساس این گزارش، در صورت دستیابی به چنین تفاهمی، دو طرف حدود ۶۰ روز فرصت خواهند داشت تا برای رسیدن به توافق نهایی مذاکره کنند. رویترز افزوده که طرفین شروع به کاهش برخی اختلافات کرده‌اند؛ از جمله درباره نحوه مدیریت تنگه هرمز و اینکه راه‌حل‌های میانی برای بخشی از اختلافات در حال شکل‌گیری است. این رسانه تأکید کرده که هیچ توافق نهایی اعلام نشده و همه موارد در سطح گفت‌وگو باقی مانده است.

شبکه فاکس‌نیوز نیز به نقل از بیل هِمِر گزارش داده که او با یک مقام ارشد دولت ترامپ گفت‌وگو کرده و به گفته این مقام، «همه اجزای یک توافق وجود دارد، اما هنوز کامل نیست». در این روایت، تأکید شده که تحرکات دیپلماتیک فشرده‌ای در جریان است، اما تصمیم‌های نهایی اتخاذ نشده‌اند.

در همین حال، اسکای‌نیوز به نقل از دونالد ترامپ ادعا کرده است که ایران پذیرفته سلاح هسته‌ای نداشته باشد و با بازگرداندن اورانیوم غنی‌شده موافقت کرده است. ترامپ همچنین گفته «توافقات زیادی» وجود دارد و «اتفاق بسیار مثبتی» در حال وقوع است. این ادعاها تاکنون توسط خبرگزاری‌های تراز اول مانند رویترز، آسوشیتدپرس یا بلومبرگ به‌طور مستقل تأیید نشده و در حد نقل‌قول از ترامپ باقی مانده است.

از سوی دیگر، بلومبرگ تمرکز خود را بر پیامدهای عملی تحولات گذاشته و گزارش داده است که بر اساس داده‌های رهیابی کشتی‌ها، حدود ۴ میلیون بشکه نفت ایران به هند رسیده که نخستین محموله ثبت‌شده در این سطح طی حدود هفت سال گذشته به شمار می‌رود. بلومبرگ تصریح کرده که این گزارش به معنای اعلام رسمی خرید نفت از سوی هند نیست، بلکه مبتنی بر داده‌های بازار و کشتیرانی است.

وال‌استریت ژورنال نیز در تحلیلی یادآور شده که هیچ مأموریت دریایی مؤثری در تنگه هرمز بدون در نظر گرفتن نقش ایران عملی نخواهد بود؛ تحلیلی که بر واقعیت‌های ژئوپلیتیک و عملیاتی این آبراه تمرکز دارد، نه اعلام یک موضع رسمی.

در مجموع، مقایسه روایت‌ها نشان می‌دهد که در حالی که رویترز و فاکس‌نیوز از حرکت به سمت چارچوب‌های موقت و نهایی‌نشدن توافق سخن می‌گویند، اسکای‌نیوز روایت خوش‌بینانه‌تری را بر پایه نقل‌قول ترامپ مطرح کرده است. در مقابل، بلومبرگ و وال‌استریت ژورنال تمرکز خود را بر پیامدهای عملی و واقعیت‌های میدانی گذاشته‌اند. این چندصدایی رسانه‌ای بازتاب‌دهنده مرحله‌ای است که مذاکرات وارد فاز تصمیم‌سازی غیرعلنی شده، بدون آنکه هنوز به اعلام رسمی یک توافق جامع منجر شود.

پیت هگست، وزیر دفاع ایالات متحده، روز پنج‌شنبه اعلام کرد که به گفته او محاصره دریایی ایران تنها نمونه‌ای از آنچه «رفتار مؤدبانه» آمریکا در طول آتش‌بس جاری خواند، محسوب می‌شود. وی افزود که نیروهای آمریکایی آماده‌اند در صورت صدور دستور، به نیروگاه‌های برق و صنعت انرژی ایران حمله کنند.

هگست که در کنار دو تن از ارشدترین افسران نظامی آمریکا سخن می‌گفت، تأکید کرد ایران در حالی که برای مذاکره با ایالات متحده آماده می‌شود، باید «هوشمندانه انتخاب کند». این اظهارات در شرایطی بیان می‌شود که آتش‌بس همچنان برقرار است، اما تنش‌ها بر سر تنگه هرمز، تحریم‌ها و آینده مذاکرات ادامه دارد.

بر اساس گزارش‌های منتشرشده در روز چهارشنبه، این نهاد وابسته به سازمان ملل در حال آماده‌سازی طرح‌های اضطراری برای مدیریت وضعیت است که از جمله شامل برنامه‌ریزی احتمالی برای تخلیه دریانوردان و سامان‌دهی کشتی‌های گرفتار در این آبراه راهبردی می‌شود.

IMO تأکید کرده است که تنگه هرمز به‌عنوان یکی از حیاتی‌ترین مسیرهای کشتیرانی جهان، با افزایش ریسک امنیتی، محدودیت عبور و تأخیرهای گسترده مواجه شده و ادامه این وضعیت می‌تواند پیامدهای جدی برای امنیت دریانوردان، تجارت جهانی و بازار انرژی داشته باشد.

این گزارش در حالی منتشر می‌شود که با وجود برقراری آتش‌بس، وضعیت تنگه هرمز همچنان پرریسک و ناپایدار توصیف می‌شود و نهادهای بین‌المللی دریایی از نزدیک تحولات آن را رصد می‌کنند.

موضع رژیم (رسمی و رسانه‌ای)

• رسانه‌های رسمی و نیمه‌رسمی رژیم تأکید کرده‌اند که مذاکرات در جریان است و تماس‌ها ادامه دارد، اما هیچ توافق نهایی یا تمدید رسمی آتش‌بس اعلام نشده است.
• صداوسیمای حکومتی گزارش داده مقام‌های ایرانی گفت‌وگوهای گسترده‌ای با هیئت پاکستانی در تهران داشته‌اند که محور آن روند مذاکرات ایران و آمریکا و بررسی پیشنهادهای مطرح‌شده از سوی واشنگتن بوده است.
• رسانه‌های داخلی همچنین گزارش داده‌اند که پاکستان نقش انتقال پیام‌ها را ایفا می‌کند و تماس‌ها عمدتاً در سطح غیرعلنی انجام می‌شود.
• در روایت ایرانی، تأکید بر این است که آتش‌بس برقرار است اما هرگونه تصمیم جدید منوط به بررسی دقیق پیشنهادها خواهد بود.

موضع ایالات متحده

• سخنگوی کاخ سفید اعلام کرده است که گفت‌وگوها با ایران «سازنده و در حال انجام» است.
• واشنگتن به‌طور رسمی گزارش‌ها درباره درخواست آمریکا برای تمدید رسمی آتش‌بس را رد کرده و گفته چنین درخواستی مطرح نشده است.
• رسانه‌های آمریکایی (به نقل از منابع دولتی) گزارش داده‌اند که رویکرد آمریکا ترکیبی از فشار و دیپلماسی است: تحریم‌ها و فشار نظامی ادامه دارد، اما کانال مذاکره باز مانده است.
• آمریکا از اعلام جزئیات یا جدول زمانی مشخص برای دور بعدی مذاکرات خودداری کرده است.

موضع پاکستان (میانجی‌گر فعال)

• وزارت خارجه پاکستان به‌طور رسمی اعلام کرده تماس‌ها برای ادامه مذاکرات ایران و آمریکا همچنان جریان دارد و زمان مشخصی برای دور بعدی گفت‌وگوها تعیین نشده است.
• طاهر اندرابی، سخنگوی وزارت خارجه پاکستان، گفته اسلام‌آباد به تسهیل گفت‌وگوها ادامه می‌دهد و پرونده هسته‌ای ایران بخشی از رایزنی‌هاست.
• در ادامه این تلاش‌ها، فرمانده ارتش پاکستان پس از سفر به تهران، راهی واشنگتن شده است (طبق گزارش الجزیره و بازنشر رسانه‌های داخلی ایران).
• نقش پاکستان در این مرحله هم دیپلماتیک و هم امنیتی توصیف می‌شود؛ با تأکید بر جلوگیری از بازگشت جنگ.

مواضع کشورهای اروپایی

• حمایت از دیپلماسی
• کشورهای اروپایی و اتحادیه اروپا در اظهارات اخیر:
  • از تداوم آتش‌بس حمایت کرده‌اند
  • خواستار جلوگیری از تشدید تنش شده‌اند
  • و تأکید کرده‌اند که مسیر سیاسی باید حفظ شود
• اروپا تاکنون نقش مستقیم میانجی‌گرانه مانند پاکستان نداشته، اما از تلاش‌ها برای گفت‌وگو حمایت سیاسی کرده است.
• تمرکز اروپا بیش از همه بر پیامدهای انرژی و امنیت کشتیرانی (به‌ویژه تنگه هرمز) بوده است.

مجموع موضع‌گیری‌ها نشان می‌دهد پرونده وارد مرحله مذاکره غیرعلنی و تصمیم‌سازی پشت‌پرده شده است؛ جایی که اظهارات رسمی کم شده، اما تماس‌ها متوقف نشده‌اند.

سخنگوی کاخ سفید: گفت‌وگو با ایران سازنده و در حال انجام است

سخنگوی کاخ سفید اعلام کرد گفت‌وگوهای ایالات متحده با ایران «سازنده و در حال انجام» است. وی در عین حال گزارش‌هایی مبنی بر اینکه واشنگتن خواستار تمدید رسمی آتش‌بس با ایران شده است را رد کرد و گفت چنین درخواستی «صحت ندارد».

به گفته سخنگوی کاخ سفید، تماس‌ها و رایزنی‌ها ادامه دارد، اما آمریکا درخواستی برای تمدید رسمی آتش‌بس مطرح نکرده و گزارش‌های منتشرشده در این باره نادرست است. این موضع‌گیری در حالی بیان می‌شود که آتش‌بس همچنان برقرار است و تلاش‌های دیپلماتیک برای جلوگیری از تشدید تنش ادامه دارد.

وضعیت آتش‌بس و دیپلماسی

• خبر فوری جدیدی از نقض آتش‌بس منتشر نشده است.
• Axios گزارش داده آمریکا و ایران به گفته مقامات آمریکایی به چارچوبی برای پایان دادن به جنگ نزدیک شده‌اند؛ هنوز توافق نهایی یا تأیید رسمی دوطرفه اعلام نشده.
• New York times گزارش داده اسرائیل به‌طور موازی در حال بررسی گزینه آتش‌بس با لبنان است؛ اقدامی در چارچوب جلوگیری از چندجبهه‌ای‌شدن بحران.

 تنگه هرمز؛ پرریسک اما باز

• Reuters و CNBC تأیید می‌کنند تنگه هرمز کاملاً بسته نشده اما تردد نفتکش‌ها بسیار محدود است.
• طبق داده‌های کشتیرانی:
  • عبور نفتکش‌ها نسبت به پیش از جنگ حدود ۹۰٪ کاهش یافته
  • فقط تعداد محدودی VLCC (نفتکش‌های بسیار بزرگ) با ریسک بالا عبور کرده‌اند.
• آژانس بین‌المللی انرژی (IEA):

  «ازسرگیری عادی جریان در تنگه هرمز مهم‌ترین عامل برای آرام‌شدن بازار انرژی جهان است.»

بازار انرژی و اقتصاد جهانی

• Bloomberg و Reuters:
  • قیمت نفت کاهش یافته (برنت زیر محدوده ۹۵ دلار تثبیت شده)
  • دلیل اصلی: امید بازار به دیپلماسی و کاهش ریسک جنگ
• Reuters (بخش پایداری) گزارش داده اختلال در هرمز:
  • قیمت جهانی کود شیمیایی (اوره) را بالا برده
  • تهدیدی برای بازار غذا و کشاورزی جهانی ایجاد کرده است.

تحرکات نظامی آمریکا

• Washington Post و AP گزارش داده‌اند:
  • آمریکا در حال اعزام هزاران نیروی نظامی دیگر به خاورمیانه است
  • هدف: حفظ فشار راهبردی بر ایران و تقویت بازدارندگی
  • هم‌زمان مقامات آمریکایی می‌گویند مسیر دیپلماسی را کنار نگذاشته‌اند.