دلار چرا هر روز رکورد می‌زند؟

گفتگو با فربد رضانیا

اما بپردازیم به یک موضوع مهم دیگر.

این روزها شاهد نوسانات بی‌سابقه و حیرت‌انگیز در بازار ارز هستیم. قیمت دلار که ظرف دو روز از حدود ۱۹۸ هزار تومان به مرز ۲۴۰ هزار تومان رسیده، گویی ساعتی در حال افزایش است و بی‌وقفه به مسیر صعودی خود ادامه می‌دهد.

این وضعیت نه تنها نگرانی عمیقی برای عموم مردم و فعالان اقتصادی ایجاد کرده، بلکه سؤالات متعددی را درباره علل و پیامدهای آن به وجود آورده است.

برای تحلیل این شرایط حساس اقتصادی و درک بهتر آنچه در حال وقوع است، با آقای فربد رضانیا همراه هستیم که مهمان برنامه ما هستند.

با توجه به جهش بی‌سابقه نرخ دلار در روزهای اخیر، تحلیل شما از دلایل اصلی و ریشه‌ای این شتاب در کاهش ارزش ریال چیست؟ این کاهش آسانسوری ارزش پول ملی دقیقاً چه معنایی دارد و چه تبعاتی می‌تواند داشته باشد؟

کاهش درآمدهای ارزی چه نقشی در جهش قیمت دلار دارد؟

اگر بخواهیم دلایل را به سه بخش اصلی تقسیم کنیم، نخستین عامل این است که منبع اصلی درآمد ارزی کشور، یعنی نفت و فرآورده‌های نفتی، به شدت آسیب دیده است.

بر اساس گزارش‌هایی که اخیراً منتشر شده، میانگین بارگیری نفت ایران در نفتکش‌ها که در فاصله ژانویه تا آوریل حدود یک میلیون و هشتصد هزار بشکه در روز بوده، اکنون به حدود ۲۰۰ تا ۲۵۰ هزار بشکه در روز رسیده است؛ یعنی کاهشی در حدود ۸۵ درصد.

علاوه بر این، همین میزان نفتی هم که بارگیری می‌شود، به دلیل محدودیت‌های موجود، به آسانی وارد بازار نمی‌شود.

بر اساس همین ارزیابی‌ها، بخش قابل توجهی از نفت ذخیره‌شده روی آب نیز در حال کاهش است و پیش‌بینی می‌شود طی ماه‌های آینده این ذخایر به حداقل برسد.

در نتیجه، یکی از دلایل اصلی سقوط ارزش ریال و افزایش نرخ دلار، کاهش شدید درآمدهای ارزی حاصل از صادرات نفت و فرآورده‌های نفتی است.

تحریم‌ها و محدودیت‌های بانکی چگونه بازار ارز را تحت فشار قرار داده‌اند؟

عامل دوم به تحریم‌ها و محدودیت‌هایی بازمی‌گردد که بر شبکه بانکی و مبادلات مالی اعمال شده است.

این محدودیت‌ها دسترسی به منابع ارزی را دشوارتر کرده و فشار زیادی بر دستگاه اقتصادی کشور وارد آورده‌اند.

نمونه‌ای از این وضعیت، محدود شدن دسترسی برخی بانک‌ها به دارایی‌های خود در خارج از کشور است؛ موضوعی که فرآیند نقل و انتقال منابع مالی را با دشواری‌های بیشتری مواجه کرده است.

در نتیجه، دسترسی محدود به نظام بانکی و مالی بین‌المللی نیز یکی دیگر از عوامل افزایش نرخ ارز به شمار می‌رود.

چرا تزریق ارز هم نتوانست بازار را آرام کند؟

عامل سوم که شاید از همه مهم‌تر باشد، به فساد ساختاری و مشکلات مدیریتی بازمی‌گردد.

همزمان با آغاز جهش قیمت دلار، اعلام شد که حدود دو میلیارد دلار به بازار تزریق شده است. در شرایط عادی، چنین رقمی باید بتواند تا حدی از رشد قیمت ارز جلوگیری کند یا آن را کنترل کند.

اما این اتفاق رخ نداد و افزایش قیمت‌ها تنها برای مدت کوتاهی متوقف شد و سپس دوباره شتاب گرفت.

بر اساس این تحلیل، بخشی از مشکل به نحوه تخصیص منابع ارزی و سازوکارهای توزیع آن در بازار مربوط می‌شود؛ مسئله‌ای که موجب شده تزریق منابع مالی نیز نتواند تأثیر ماندگاری بر بازار ارز بگذارد.

مجموع این عوامل باعث شده است که در مدت زمانی کوتاه، نرخ دلار با شتاب زیادی افزایش پیدا کند.

حالا سؤال این است که این افزایش نرخ ارز چه پیامدهایی برای اقتصاد و زندگی مردم خواهد داشت؟

افزایش نرخ دلار چه اثری بر اشتغال و معیشت مردم می‌گذارد؟

طبق گزارش‌های منتشرشده، طی ماه‌های گذشته صدها هزار فرصت شغلی از بین رفته است.

بخشی از این مسئله به مشکلات صنایع مختلف از جمله صنایع نفتی، پتروشیمی و فولاد مربوط می‌شود و بخشی دیگر به افزایش شدید هزینه‌های تولید بازمی‌گردد.

بسیاری از کارخانه‌ها و واحدهای تولیدی در تأمین مواد اولیه مورد نیاز خود با مشکل مواجه شده‌اند، زیرا افزایش نرخ ارز، هزینه واردات مواد اولیه را به شدت بالا برده است.

در نتیجه، برخی واحدهای تولیدی بخشی از خطوط تولید خود را متوقف کرده‌اند، برخی تعطیل شده‌اند و برخی دیگر نیز ناچار به تعدیل نیرو یا تعویق در پرداخت حقوق کارکنان شده‌اند.

از بین رفتن هر فرصت شغلی نیز تنها به همان شغل محدود نمی‌شود، بلکه مشاغل مرتبط و زنجیره‌های اقتصادی وابسته به آن را نیز تحت تأثیر قرار می‌دهد.

کاهش قدرت خرید مردم، رکود در بازار و افت فعالیت‌های اقتصادی از دیگر پیامدهای این وضعیت است.

آیا این روند متوقف خواهد شد؟

پیامد نهایی افزایش نرخ ارز، گسترش بیکاری، کاهش قدرت خرید خانوارها، رشد هزینه‌های تولید و افزایش فشارهای معیشتی است.

در چنین شرایطی، هرچه ارزش پول ملی کاهش پیدا کند، فاصله میان درآمد خانوارها و هزینه‌های زندگی بیشتر می‌شود و فشار اقتصادی بر اقشار مختلف جامعه افزایش می‌یابد.