افول سرمایهگذاری در ایران؛ چرا موتور رشد اقتصادی از کار افتاده است؟
۱۴۰۵/۶/۲۵
وقتی سرمایهگذاری سقوط میکند؛ اقتصاد امروز و فردا چه بهایی میپردازد؟
یکی از مهمترین مشکلات اقتصادی ایران تحت حاکمیت آخوندها، افول شتابان سرمایهگذاری بهویژه در سالهای ۱۴۰۴ و ۱۴۰۵ است. اما سرمایه دقیقاً به چه معناست؟
سرمایه شامل کارخانهها، ماشینآلات، تجهیزات تولیدی، زیرساختها و داراییهایی است که امکان تولید کالا و خدمات را فراهم میکنند و باید موتور رشد اقتصادی باشند. موضوعی که سالهاست با روندی نزولی مواجه شده و اکنون این عقبنشینی شتاب بیشتری گرفته است. این بدان معناست که اقتصاد ایران در آینده باید هزینه سنگینی بابت کاهش سرمایهگذاری امروز بپردازد.
در زبان اقتصاد، سرمایهگذاری با شاخص «تشکیل سرمایه ثابت ناخالص» سنجیده میشود؛ یعنی هزینهای که دولت، بنگاهها و خانوارها برای ساخت یا خرید داراییهای ثابت مانند کارخانهها، ماشینآلات، تجهیزات و زیرساختهای حملونقل صرف میکنند. این هزینهها فقط مخارج امروز نیستند، بلکه پایه تولید، اشتغال و رشد اقتصادی فردا را تشکیل میدهند.
وقتی تشکیل سرمایه کاهش پیدا میکند، به این معناست که ظرفیت تولید آینده کوچکتر خواهد شد و در نتیجه توان اقتصادی کشور در بلندمدت تضعیف میشود.
آمارها چه میگویند؛ چرا روند تشکیل سرمایه نزولی شده است؟
آمارهای رسمی نشان میدهد رشد تشکیل سرمایه در فصول مختلف سال گذشته منفی بوده و عملکرد کل سال نیز در محدوده منفی ثبت شده است.
به بیان دیگر، در شاخصی که باید ایجاد ظرفیتهای جدید تولیدی را نشان دهد، اقتصاد کشور عقبگرد کرده است. این وضعیت نشان میدهد که نهتنها پروژههای جدید تولیدی و عمرانی آغاز نشدهاند، بلکه بخشی از طرحهای نیمهتمام نیز متوقف شدهاند.
نوسان ارز و تحریمها چگونه سرمایهگذاری را فراری میدهند؟
یکی از مهمترین عوامل این روند، نوسانات شدید نرخ ارز است.
بخش قابل توجهی از ماشینآلات و تجهیزات مورد نیاز تولیدکنندگان وابسته به واردات هستند. هنگامی که نرخ ارز دائماً افزایش پیدا میکند یا ثبات لازم را ندارد، هزینه خرید تجهیزات و راهاندازی پروژههای جدید نیز بهشدت افزایش مییابد.
در چنین شرایطی بسیاری از طرحهای اقتصادی توجیه خود را از دست میدهند و سرمایهگذاران ترجیح میدهند اجرای پروژه را به تعویق بیندازند یا بهطور کامل از آن صرفنظر کنند.
عامل مهم دیگر، تداوم تحریمها و تنشهای خارجی است. اقتصاد ایران طی سالهای متمادی تحت فشار تحریمهای بینالمللی قرار داشته و در سالهای اخیر نیز تنشهای منطقهای بر این نااطمینانی افزوده است.
در چنین فضایی، سرمایهگذار نمیداند آیا قراردادهایش به سرانجام خواهد رسید، امکان انتقال پول وجود خواهد داشت یا نه و اساساً شرایط سیاسی و اقتصادی در آینده چگونه خواهد بود. طبیعی است که در چنین شرایطی تمایل به سرمایهگذاری کاهش یابد.
بحران تأمین مالی؛ بانکها چرا از سرمایهگذاری حمایت نمیکنند؟
عامل تعیینکننده دیگر به مشکلات نظام بانکی و بازار پول بازمیگردد.
بانکها با ناترازیهای گسترده، کمبود منابع، هزینه بالای تأمین مالی و ریسکهای اقتصادی روبهرو هستند. به همین دلیل تمایل کمتری برای اعطای وامهای بلندمدت سرمایهگذاری دارند.
از سوی دیگر، نرخهای بالای بهره و دشواری دسترسی به تسهیلات بلندمدت، هزینه سرمایهگذاری را افزایش داده و بسیاری از پروژهها را از نظر اقتصادی غیراقتصادی میکند.
وقتی مردم قدرت خرید ندارند؛ چه انگیزهای برای سرمایهگذاری باقی میماند؟
سرمایهگذاری در نهایت بر پایه پیشبینی بازار آینده انجام میشود.
سرمایهگذار زمانی حاضر به ایجاد ظرفیت جدید تولید است که انتظار داشته باشد برای محصولاتش مشتری وجود خواهد داشت. اما هنگامی که قدرت خرید مردم کاهش پیدا کرده و بازار داخلی با رکود مواجه است، انگیزهای برای توسعه تولید باقی نمیماند.
در چنین شرایطی حتی بسیاری از واحدهای موجود نیز با بخشی از ظرفیت خود فعالیت میکنند و نیازی به افزایش ظرفیت احساس نمیکنند.
نتیجه امروز؛ ناترازیها و بحرانهای فردا
پیامدهای کاهش سرمایهگذاری بسیار گسترده است؛ زیرا سرمایهگذاری در حقیقت ساختن آینده اقتصاد است.
اگر امروز سرمایه لازم برای توسعه زیرساختها و تولید انجام نشود، فردا هزینه جبران آن چندین برابر خواهد بود. بحرانهای فعلی در حوزه برق، گاز، آب، سوخت و زیرساختهای فرسوده کشور نمونهای از نتایج مستقیم کمبود سرمایهگذاری در سالهای گذشته است.
ناترازی برق، کمبود گاز در زمستان، بحران بنزین و فرسودگی زیرساختها همگی نشان میدهند که سرمایهگذاریهای ضروری در زمان مناسب انجام نشده است.
منتقدان معتقدند بخش مهمی از این وضعیت نتیجه سیاستهایی است که به جای تمرکز بر توسعه اقتصادی، سرمایهگذاری مولد و بهبود معیشت مردم، منابع کشور را صرف اولویتهای دیگری کردهاند؛ سیاستهایی که در نهایت اقتصاد ایران را با کاهش رشد، افزایش بیکاری، فرسودگی زیرساختها و چشماندازی نامطمئن برای آینده روبهرو کرده است.
لطفاً به اشتراک بگذارید:
نظر و پیشنهاد شما
برای بهبود وبسایت سیمای آزادی، دیدگاه و پیشنهاد خود را با ما در میان بگذارید.
خبرهای مرتبط
