«معماران جنایت»؛ گزارش عفو بین‌الملل چه تصویری از سرکوب قیام ۱۴۰۱ ارائه می‌دهد؟

گفتگو با خسرو شکراللهی

در گفت‌وگوی امروز با خسرو شکراللهی، به بررسی این گزارش می‌پردازیم.

سؤال اول این است که گزارش عفو بین‌الملل به چه موضوعاتی پرداخته و اصلی‌ترین یافته‌های آن چیست؟

خسرو شکراللهی:

بله، این گزارش، گزارشی بسیار مفصل و همراه با جزئیات فراوان است. همان‌طور که اشاره کردید، بیش از ۱۱۰۰ صفحه دارد و به زبان انگلیسی منتشر شده است. البته عفو بین‌الملل نسخه‌ای خلاصه‌شده به زبان فارسی نیز منتشر کرده که حدود ۳۰۰ صفحه حجم دارد. با این حال، مهم‌ترین نکات گزارش اصلی در نسخه فارسی نیز منعکس شده است.

چرا عفو بین‌الملل از عبارت «جنایت علیه بشریت» استفاده کرده است؟

شاید مهم‌ترین نکته این گزارش همان موضوعی باشد که در ابتدای گفت‌وگو به آن اشاره شد؛ یعنی این‌که اقدامات حکومت در جریان سرکوب اعتراضات ۱۴۰۱، از نگاه عفو بین‌الملل، مصداق «جنایت علیه بشریت» است و می‌تواند پیامدهای حقوقی بین‌المللی داشته باشد.

نکته دوم، تأکید این گزارش بر ضرورت بررسی پرونده ایران در نهادهای بین‌المللی است. گزارش خواستار آن شده که پرونده جمهوری اسلامی برای پیگیری‌های قضایی به دیوان کیفری بین‌المللی ارجاع شود.

چه مقاماتی در این گزارش مورد اشاره قرار گرفته‌اند؟

بخش مهم دیگری از گزارش به شناسایی و معرفی مقام‌ها و مسئولانی اختصاص دارد که از نگاه این نهاد در سرکوب اعتراضات نقش داشته‌اند. در این گزارش، به‌صورت مشخص، نام تعدادی از مقام‌های کشوری و استانی مطرح شده و خواسته شده است که این افراد مورد پیگرد قانونی قرار گیرند.

گزارش همچنین به وقایع رخ‌داده در استان‌های مختلف از جمله سیستان و بلوچستان، کردستان و دیگر مناطق ایران پرداخته و نقش نهادهای مختلف در روند سرکوب اعتراضات را مورد بررسی قرار داده است.

رد روایت‌های رسمی حکومت درباره اعتراضات

از دیگر نکات مهم این گزارش، رد استدلال‌ها و روایت‌هایی است که حکومت برای توجیه عملکرد خود در جریان اعتراضات ارائه کرده است.

در گزارش تلاش شده ادعاهای رسمی حکومت به‌صورت موردی بررسی و با استناد به شواهد، شهادت‌ها و مدارک موجود ارزیابی شود. نویسندگان گزارش معتقدند روایت‌های رسمی با شواهد جمع‌آوری‌شده همخوانی ندارد و به همین دلیل آن‌ها را رد کرده‌اند.

مستندات و منابع این گزارش چگونه جمع‌آوری شده‌اند؟

یکی از ویژگی‌های برجسته این گزارش، حجم بالای مستندات مورد استفاده در آن است.

عفو بین‌الملل اعلام کرده که برای تهیه این گزارش با ۲۷۰ شاهد و مطلع گفت‌وگو کرده، بیش از دو هزار ویدئو را مورد بررسی و تحلیل قرار داده، گزارش‌های پزشکی قانونی را مطالعه کرده و اسناد و احکام منتشرشده از سوی دادگاه‌های جمهوری اسلامی را نیز بررسی کرده است.

به همین دلیل، گزارش از ارجاعات متعدد به اسناد، مدارک و شواهد مختلف برخوردار است و تلاش شده یافته‌ها بر پایه مستندات قابل بررسی ارائه شوند.

آمار قربانیان؛ آنچه در گزارش آمده است

در بخشی از گزارش، اسامی صدها تن از جان‌باختگان اعتراضات نیز ثبت شده و در کنار آن، اطلاعاتی درباره توزیع جغرافیایی، جنسیت و گروه‌های سنی قربانیان ارائه شده است.

همچنین در گزارش، ترکیب قربانیان از نظر زن و مرد، کودک و بزرگسال و پراکندگی آن‌ها در استان‌های مختلف مورد توجه قرار گرفته است.

در مجموع، این گزارش تصویری جامع از روند اعتراضات ۱۴۰۱، نحوه برخورد نیروهای حکومتی و پیامدهای آن ارائه می‌دهد و تلاش می‌کند با تکیه بر حجم گسترده‌ای از اسناد و شهادت‌ها، ارزیابی حقوقی خود را از وقایع آن دوره مطرح کند.