تمدید آتش‌بس؛ تنش‌ها فروکش نکرده، دیپلماسی ادامه دارد

 ۲۳ آوریل ۲۰۲۶ 
خبرگزاری رویترز گزارش داد ایران با توقیف دو کشتی در تنگه هرمز، کنترل خود بر این آبراه راهبردی را تشدید کرده است؛ اقدامی که پس از اعلام دونالد ترامپ مبنی بر تعلیق نامحدود حملات آمریکا انجام شد و در شرایطی رخ داد که نشانه‌ای از ازسرگیری مذاکرات صلح دیده نمی‌شود.

بر اساس این گزارش، وضعیت آتش‌بس دو هفته‌ای که قرار بود اوایل هفته منقضی شود، همچنان نامشخص است. ترامپ روز سه‌شنبه، تنها چند ساعت پس از تهدید به اقدامات خشونت‌آمیز جدید، در بیانیه‌ای که اعلام کرد ایالات متحده آتش‌بس را تا زمان بررسی پیشنهاد ایران در مذاکرات صلح برای پایان دادن به جنگ دوماهه تمدید می‌کند.

با این حال، مقام‌های ایرانی اعلام نکرده‌اند که با هیچ‌گونه تمدید آتش‌بس موافقت کرده باشند و از تصمیم ترامپ برای ادامه محاصره دریایی تجارت ایران توسط نیروی دریایی آمریکا انتقاد کرده‌اند؛ اقدامی که تهران آن را «اعلان جنگ» می‌داند. قالیباف، رئیس مجلس ایران و مذاکره‌کننده ارشد، تأکید کرده است که آتش‌بس کامل تنها در صورت رفع محاصره دریایی معنا دارد.

قالیباف در شبکه‌های اجتماعی نوشت که بازگشایی تنگه هرمز—گلوگاهی که پیش از جنگ حدود یک‌پنجم تجارت نفت جهان از آن عبور می‌کرد—در شرایطی که او آن را «نقض فاحش آتش‌بس» خواند، امکان‌پذیر نیست. او در واکنش به بیانیه ترامپ افزود: «از طریق تجاوز نظامی به اهداف خود نرسیدید و با قلدری هم نخواهید رسید؛ تنها راه، به‌رسمیت شناختن حقوق ملت ایران است.»

رویترز می‌نویسد ترامپ بار دیگر در آخرین لحظه از تهدیدهای مکرر برای بمباران زیرساخت‌های غیرنظامی ایران عقب‌نشینی کرد؛ اقداماتی که سازمان ملل و دیگر نهادها هشدار داده‌اند می‌تواند ناقض قوانین بشردوستانه بین‌المللی باشد. با این وجود، پیشرفت اندکی در پایان دادن به جنگی حاصل شده که با حملات مشترک آمریکا و اسرائیل به ایران در ۲۸ فوریه آغاز شد.

این وضعیت هر دو طرف را در حالت انتظار قرار داده است، در حالی که تنگه هرمز عملاً بسته مانده و اقتصادهای جهانی را تحت فشار قرار داده است. رویترز یادآور می‌شود که هزاران نفر در سراسر خاورمیانه جان خود را از دست داده‌اند که بیشتر آن‌ها در ایران و لبنان بوده‌اند.

به گزارش رویترز، خبرگزاری نیمه‌رسمی تسنیم اعلام کرده است که سپاه پاسداران دو شناور—کشتی «اپامینوندس» با پرچم لیبریا و «ام‌اس‌سی فرانچسکا» با پرچم پاناما—را به دلیل فعالیت بدون مجوز و دستکاری سامانه‌های ناوبری توقیف و به سواحل ایران هدایت کرده است. همچنین منابع امنیت دریایی گفته‌اند یک کشتی کانتینربر دیگر با پرچم لیبریا در همان منطقه هدف تیراندازی قرار گرفت اما آسیب ندید و به مسیر خود ادامه داد.

در واکنش، کارولین لیویت، سخنگوی کاخ سفید، به فاکس‌نیوز گفت از آنجا که این کشتی‌ها متعلق به آمریکا یا اسرائیل نبوده‌اند، توقیف آن‌ها نقض آتش‌بس محسوب نمی‌شود و این اقدام را «راهزنی دریایی» توصیف کرد.

ارتش ایالات متحده نیز اعلام کرد که تاکنون بیش از ۳۰ کشتی را به‌عنوان بخشی از محاصره علیه ایران مجبور به بازگشت یا تغییر مسیر کرده است. منابع آگاه افزوده‌اند که فراتر از خلیج فارس، ارتش آمریکا دست‌کم سه تانکر با پرچم ایران را در آب‌های آسیا رهگیری و از موقعیت‌هایشان در نزدیکی هند، مالزی و سریلانکا دور کرده است.

لارنس نورمن، تحلیل‌گر مسائل دیپلماتیک، در پیامی در شبکه اجتماعی ایکس نوشت که به‌گفته او اکنون روشن است دونالد ترامپ خواهان تشدید تنش نیست و هم‌زمان ایران نیز تمایلی به افزایش درگیری ندارد.

نورمن با ترسیم دو سناریوی محتمل، نوشت یا بحران وارد مرحله‌ای از جنگ محاصره‌ای فرسایشی می‌شود که در آن هر دو طرف بازنده‌اند، یا یک توافق کم‌سروصدا برای کاهش محاصره شکل می‌گیرد که زمینه را برای ادامه گفت‌وگوها فراهم می‌کند. به‌گفته این تحلیل‌گر، سناریوی دوم محتمل‌تر است.

این ارزیابی در شرایطی مطرح می‌شود که آتش‌بس تمدید شده، اما هم‌زمان محاصره دریایی و تنش‌ها در تنگه هرمز ادامه دارد و مسیر دیپلماسی همچنان در وضعیت شکننده قرار گرفته است.

یوسف رَگی اعلام کرد که در نشست اضطراری وزرای شورای اتحادیه کشورهای عرب که به‌صورت ویدئوکنفرانس و به دعوت پادشاهی بحرین برگزار شد، شرکت داشته است. به گفته او، محور این نشست اقدامات ایران و تعهدات این کشور ذیل حقوق بین‌الملل بوده است.

بر اساس این پیام، شرکت‌کنندگان در نشست، تهدیدهای ایران برای بستن تنگه هرمز را محکوم کرده و تأکید داشته‌اند که تهران باید در قبال خسارات و پیامدهای اقتصادی ناشی از این تهدیدها پاسخگو باشد. وزرای عرب همچنین ادامه حمایت مالی، تسلیحاتی و بسیج گروه‌های شبه‌نظامی وابسته به ایران در چند کشور عربی را رد و محکوم کرده‌اند؛ اقداماتی که به گفته آنان موجب بی‌ثباتی منطقه می‌شود.

یوسف رَگی افزوده است که وزرای حاضر در این نشست از شورای امنیت سازمان ملل متحد خواسته‌اند مسئولیت کامل خود را در حفظ صلح و امنیت منطقه‌ای و بین‌المللی ایفا کند.

خبرگزاری رویترز گزارش داد ایران روز چهارشنبه دو کشتی را در تنگه هرمز توقیف کرد؛ اقدامی که به گفته این خبرگزاری، تنش‌ها در این آبراه راهبردی را تشدید کرده است. این تحول ساعاتی پس از آن رخ داد که دونالد ترامپ اعلام کرد ایالات متحده حملات خود را برای مدت نامعلومی متوقف می‌کند، بدون آن‌که نشانه‌ای از آغاز فوری مذاکرات صلح دیده شود.

به گزارش رویترز، خبرگزاری حکومتی تسنیم اعلام کرده است که سپاه پاسداران این دو شناور را به دلیل «تخلفات دریایی» توقیف و به سمت سواحل ایران هدایت کرده است. تسنیم همچنین هشدار داده هرگونه اخلال در نظم و ایمنی تنگه هرمز «خط قرمز» تلقی می‌شود. پیش‌تر، یک نهاد امنیت دریایی بریتانیا گزارش داده بود که سه کشتی هدف تیراندازی قرار گرفته‌اند.

ترامپ اواخر روز سه‌شنبه در شبکه‌های اجتماعی نوشت که ایالات متحده بنا به درخواست میانجی‌گران پاکستانی پذیرفته است «حمله به ایران را متوقف کند» تا رهبران و نمایندگان تهران بتوانند موضعی واحد ارائه دهند و گفت‌وگوها به سرانجام برسد. با این حال، او هم‌زمان اعلام کرد محاصره تجارت دریایی ایران توسط نیروی دریایی آمریکا ادامه خواهد یافت.

رویترز یادآور می‌شود که ایالات متحده در روزهای اخیر به یک کشتی باری مرتبط با ایران شلیک و آن را توقیف کرده و سپس در اقیانوس هند وارد یک نفتکش بزرگ مرتبط با ایران شده است. در مقابل، ایران محاصره دریایی آمریکا را اقدامی جنگی توصیف کرده و گفته است تا زمانی که این محاصره برقرار باشد، بازگشایی تنگه هرمز را در دستور کار قرار نخواهد داد؛ وضعیتی که به نگرانی‌ها درباره اختلال در بازار جهانی انرژی دامن زده است.

در همین حال، تصاویر تلویزیون رژیم ایران نشان می‌دهد که موشک‌های بالستیک در رژه‌ای در تهران به نمایش گذاشته شده‌اند؛ رویدادی که رویترز آن را نشانه‌ای از تداوم فضای تقابلی هم‌زمان با تحولات دیپلماتیک ارزیابی می‌کند.

شبکه سی ان ان در برنامه Situation Room گزارش داد که سپاه پاسداران ایران اعلام کرده دو شناور را در تنگه هرمز توقیف و به آب‌های ایران منتقل کرده است. به گفته این شبکه، داده‌های رهگیری کشتی‌ها نیز نشان می‌دهد این شناورها در نزدیکی سواحل ایران متوقف شده‌اند.

سی ان ان افزود این تحولات ساعاتی پس از آن رخ داد که دونالد ترامپ اعلام کرد مذاکرات با ایران در پاکستان – دست‌کم به‌طور موقت – متوقف شده و در عین حال آتش‌بس تمدید شده است. برای بررسی پیامدهای این وضعیت، دریادار بازنشسته جیمز استاوریدیس، فرمانده سابق عملیات‌های ناتو و تحلیلگر ارشد نظامی سی ان ان، در این برنامه حضور یافت.

به گزارش سی ان ان، منابع آمریکایی می‌گویند واشنگتن فهرستی از چارچوب‌ها و محورهای توافق پیشنهادی را برای ایران ارسال کرده، اما با وجود گذشت چند روز پاسخی دریافت نشده است. استاوریدیس این وضعیت را بخشی از «الگوی آشنای مذاکرات با ایران» توصیف کرد و گفت تصمیم ترامپ برای کاهش شتاب نظامی و حفظ فشار دیپلماتیک، از نظر راهبردی قابل دفاع است.

او تأکید کرد که ادامه محاصره دریایی بنادر ایران فشار لازم را حفظ می‌کند، بدون آنکه به حملات گسترده به زیرساخت‌های حیاتی ایران منجر شود. به گفته این تحلیلگر، آنچه در ظاهر دیده می‌شود لفاظی و ژست‌های حداکثری است، اما در پشت صحنه تبادل پیام‌ها ادامه دارد.

استاوریدیس افزود که برای ارزیابی مسیر مذاکرات باید به دو نشانه کلیدی توجه کرد:
نخست، محل استقرار فیزیکی مذاکره‌کنندگان و اینکه چه زمانی چهره‌هایی مانند جی‌دی ونس، استیو ویتکاف و جرد کوشنر واقعاً وارد اسلام‌آباد می‌شوند؛ و دوم، وضعیت تردد در تنگه هرمز که به گفته او در حال حاضر در وضعیت ایستایی قرار دارد.

این تحلیلگر در جمع‌بندی خود گفت احتمال دستیابی به توافق را بیش از ۵۰ درصد ارزیابی می‌کند، اما هم‌زمان هشدار داد که خطر بازگشت به وضعیت آماده‌باش کامل نظامی نیز همچنان وجود دارد؛ به‌ویژه اگر روند کنونی از کنترل خارج شود.