رژیم ایران در دوراهی «مذاکره تحت فشار» یا «فروپاشی اقتصادی»

خبرگزاری رویترز- ۲۷ آوریل ۲۰۲۶ - ۷اردیبهشت ۱۴۰۵

• ممنوعیت صادرات فولاد:
  رسانه‌های دولتی ایران گزارش دادند که صادرات اسلب و ورق فولادی تا ۳۰ مه متوقف شده است. جزئیات بیشتری درباره دامنه و نحوه اجرای این تصمیم اعلام نشده است.

• آسیب جدی به ظرفیت تولید:
  به گزارش روزنامه اعتماد، حدود ۱۰ میلیون تن از ظرفیت سالانه تولید فولاد ایران—معادل ۲۵ تا ۳۰ درصد کل تولید—در پی آسیب به تأسیسات کلیدی از مدار خارج شده است.

• اصابت به تولیدکنندگان بزرگ:
  تولیدکنندگان بزرگی مانند فولاد مبارکه و فولاد خوزستان در جریان درگیری‌ها آسیب دیده‌اند. اختلال تولید، به گفته اعتماد، اثر موجی بر صنایعی چون ساختمان‌سازی، خودروسازی و زیرساخت گذاشته است.

• زمان بازسازی طولانی:
  یکی از معاونان فولاد خوزستان اوایل آوریل گفته بود بازسازی تأسیسات آسیب‌دیده بین ۶ تا ۱۲ ماه زمان می‌برد.

• چشم‌انداز کوتاه‌مدت بازار:
  خبرگزاری تابناک به نقل از یکی از اعضای هیأت نمایندگان اتاق بازرگانی گزارش داد که بازار ورق فولاد ممکن است طی دو ماه آینده با واردات جبرانی و مهار تقاضای سفته‌بازی به ثبات نسبی برسد.

• فشار بر تراز تجاری و ارزآوری:
  فولاد از منابع اصلی درآمدهای غیرنفتی ایران است. از دست رفتن ظرفیت تولید و صادرات می‌تواند بر تراز تجاری و درآمدهای ارزی فشار وارد کند و خطر از دست دادن سهم بازار جهانی فولاد را افزایش دهد.

• پیامدهای اقتصادی گسترده‌تر:
  انتظار می‌رود این خسارات به فشار صعودی بر تورم و ریسک از دست رفتن مشاغل منجر شود؛ موضوعی که با نشانه‌های رکود تورمی در سایر بازارها هم‌زمان شده است.

تاریخ: ۲۵ آوریل ۲۰۲۶- ۵اردیبهشت۱۴۰۵

به گزارش خبرگزاری آناتولی، عبدالله دوم، پادشاه اردن، اعلام کرد که هر توافق احتمالی میان ایالات متحده و ایران باید به‌طور مشخص امنیت کشورهای عربی و منطقه خلیج فارس را تضمین کند. این اظهارات در شرایطی مطرح شده است که نگرانی‌ها در میان دولت‌های عربی درباره پیامدهای امنیتی تداوم تنش‌ها افزایش یافته است.

پادشاه اردن تأکید کرد که نادیده گرفتن ابعاد منطقه‌ای بحران می‌تواند به بی‌ثباتی بیشتر منجر شود و افزود که کشورهای عربی ذی‌نفع مستقیم هرگونه توافق یا شکست دیپلماسی میان تهران و واشنگتن هستند. او بر ضرورت درنظرگرفتن نگرانی‌های امنیتی همسایگان عرب ایران در هر چارچوب توافقی تأکید کرد.

این موضع‌گیری در حالی بیان می‌شود که تلاش‌های دیپلماتیک برای کاهش تنش میان ایران و آمریکا ادامه دارد، اما کشورهای عربی خلیج فارس خواستار تضمین‌های مشخص امنیتی در هر توافق احتمالی هستند.

تاریخ: ۲۷ آوریل ۲۰۲۶- ۷اردیبهشت۱۴۰۵

• جزئیات پیشنهاد:
  به گزارش آسوشیتدپرس، ایران پیشنهادی را به ایالات متحده ارائه کرده است که بر اساس آن، کنترل و فشار بر تنگه هرمز پایان یابد؛ بدون آنکه برنامه هسته‌ای ایران بخشی از توافق باشد. این خبر را دو مقام منطقه‌ای مطلع از مذاکرات پشت‌درهای بسته اعلام کرده‌اند.

• شرط متقابل تهران:
  طبق این گزارش، ایران همچنین خواستار آن است که ایالات متحده در چارچوب این پیشنهاد، محاصره ایران را پایان دهد.

• مسیر انتقال پیشنهاد:
  این پیشنهاد از طریق پاکستان به واشینگتن منتقل شده است. آکسیوس نخستین رسانه‌ای بود که از وجود این پیشنهاد خبر داد.

• چشم‌انداز پذیرش در واشینگتن:
  به نوشته آسوشیتدپرس، احتمال حمایت دونالد ترامپ از این پیشنهاد پایین ارزیابی می‌شود؛ چرا که رئیس‌جمهور آمریکا خواستار پرداختن به برنامه هسته‌ای ایران به‌عنوان بخشی از یک توافق جامع است که موضوع تنگه هرمز را نیز دربر بگیرد تا آتش‌بس دائمی شود.

• موضع ترامپ:
  ترامپ روز یکشنبه در گفت‌وگو با فاکس‌نیوز گفت:
  «ما همه کارت‌ها را در دست داریم. اگر می‌خواهند مذاکره کنند، می‌توانند به ما مراجعه کنند یا تماس بگیرند.»

تاریخ: ۲۷ آوریل ۲۰۲۶- ۷اردیبهشت۱۴۰۵

• اختلاف آشکار دولت و نهادهای امنیتی در رژیم:
  در حالی که نهادهای امنیتی ایران طرح موسوم به «اینترنت حرفه‌ای» (دسترسی محدود و پولی برای گروه‌های خاص) را پیش می‌برند، نزدیکان پزشکیان، می‌گویند این طرح با سیاست دولت در تضاد است.

• موضع رسمی سخنگوی رئیس‌جمهور:
  طباطبایی، سخنگوی پزشکیان، در شبکه X نوشت که پزشکیان «به‌شدت با محدودسازی دسترسی عمومی به اینترنت بین‌المللی مخالف است» و افزود نهادهای مسئول در تبیین و اقناع افکار عمومی ناکام بوده‌اند. او تأکید کرد محدودیت‌ها—اگر هم اعمال شده—باید مقطعی و موقتی باشد.

• خاموشی اینترنت در مقیاس بی‌سابقه:
  طبق داده‌های NetBlocks، دسترسی اینترنت برای اکثر جمعیت ایران از ۲۸ فوریه قطع شده و این دوره به‌تنهایی گسترده‌ترین خاموشی اینترنتی تحمیل‌شده بر یک جمعیت در سطح جهانی توصیف شده است.

• هزینه اقتصادی سنگین:
  به گفته اتاق بازرگانی ایران، خسارت روزانه به اقتصاد دیجیتال ۳۰ تا ۸۰ میلیون دلار برآورد می‌شود. همچنین بنا بر اظهارات غلامحسین محمدی، معاون وزیر کار، بیش از یک میلیون شهروند از آغاز جنگ شغل خود را از دست داده‌اند.

• اینترنت طبقاتی؟
  طرح «اینترنت حرفه‌ای» که حدود دو هفته پیش در شورای عالی امنیت ملی تصویب شد، قرار است با پرداخت حدود ۲ میلیون تومان برای هر بسته و پس از احراز هویت، دسترسی بین‌المللی را برای گروه‌های محدودی فراهم کند. که در اصطلاح رایج به آن  «اینترنت طبقاتی» گفته میشود.

• تکثیر شکاف در رأس حاکمیت:
  علاوه بر طباطبایی، مخبر، معاون اول پزشکیان، نیز خواستار دسترسی برابر و بدون تبعیض به اینترنت شده است. مهاجرانی، سخنگوی دولت، اذعان کرده که طرح در عمل «به شکل دیگری رخ داده است».

• نمونه‌های اخیر از ناهمخوانی پیام‌ها:
  اوایل مارس، پزشکیان بابت حملات به کشورهای خلیج فارس عذرخواهی کرد اما با واکنش تند رسانه‌های نزدیک به سپاه مواجه شد.
  ۱۷ آوریل، عراقچی گفت تنگه هرمز «کاملاً باز» است؛ کمتر از ۲۴ ساعت بعد سپاه بیانیه‌ای معکوس صادر کرد و رسانه نزدیک به آن، اظهارات عراقچی را «ناقص» خواند. 

تاریخ: ۲۷ آوریل ۲۰۲۶

• تحرکات دیپلماتیک:
  به گزارش آسوشیتدپرس، عراقچی، روز دوشنبه برای دیدار با ولادیمیر پوتین به روسیه سفر کرد. این سفر بخشی از یک تور دیپلماتیک است که دو توقف در پاکستان را نیز دربر داشت؛ جایی که تلاش‌ها برای احیای مذاکرات متوقف‌شده میان تهران و واشینگتن جریان دارد.

• تلفات انسانی جنگ:
  از زمان آغاز جنگ، دست‌کم ۳٬۳۷۵ نفر در ایران و ۲٬۵۰۹ نفر در لبنان کشته شده‌اند. درگیری میان اسرائیل و حزب‌الله دو روز پس از آغاز جنگ ایران از سر گرفته شد. همچنین ۲۳ نفر در اسرائیل و بیش از ۱۰ نفر در کشورهای عربی خلیج فارس جان باخته‌اند. تلفات نظامی شامل ۱۵ سرباز اسرائیلی در لبنان، ۱۳ نیروی نظامی آمریکا در منطقه و ۶ صلح‌بان سازمان ملل گزارش شده است.

• پیامدهای فوری اقتصادی – حمل‌ونقل هوایی:
  خطوط هوایی در نقاط مختلف جهان لغو پروازها را آغاز کرده‌اند؛ زیرا جنگ در خاورمیانه ذخایر سوخت جت را تحت فشار قرار داده و قیمت نفت را افزایش داده است. این اختلال‌ها به‌ویژه بر مسیرهای اروپایی و بین‌قاره‌ای اثر گذاشته‌اند.

• قیمت نفت برنت در معاملات امروز به بالاترین سطح چندماهه رسید، هرچند آسوشیتدپرس در این گزارش رقم مشخصی ارائه نکرد

• بازار انرژی جهانی وارد فاز بی‌ثباتی شده است.
  به گفته مدیرعامل Chevron، جهان روزانه حدود ۱۰۰ میلیون بشکه نفت مصرف می‌کند که حدود ۲۰ درصد آن از تنگه هرمز عبور می‌کند؛ مسیری که اکنون با اختلال جدی روبه‌روست.

• ذخایر ضربه‌گیر سیستم در حال کاهش است.
  ویرث گفت ذخایر نفتی شامل کشتی‌ها، انبارها و ذخایر استراتژیک در حال مصرف شدن هستند و این به معنای افزایش مستقیم قیمت‌ها و نوسان شدید بازار است.

• قیمت نفت و بنزین هنوز به سقف نرسیده‌اند.
  او تأکید کرد حتی در شرایط عادی، بازار انرژی غیرقابل پیش‌بینی است و در بحران فعلی، عدم قطعیت بسیار بیشتر شده؛ بنابراین نمی‌توان گفت فشار قیمتی تمام شده است.

• امنیت عبور از تنگه هرمز تضمین‌شده نیست.
  ویرث گفت ایران توانایی تهدید کشتیرانی را دارد (مین، حمله، تهدید ساحلی) و برای بازگشت جریان عادی، احتمالاً نیاز به اسکورت نظامی وجود خواهد داشت. حتی در صورت بازگشایی، بازگشت به وضعیت عادی ماه‌ها زمان می‌برد.

• هشدار درباره سوخت جت و پروازها در اروپا.
  حدود ۷۵ درصد سوخت جت وارداتی اروپا از خاورمیانه تأمین می‌شود. نتیجه اختلال فعلی:
  کاهش پروازها، کمبود سوخت جت و افزایش قیمت بلیت.
  به گفته ویرث، «اوضاع احتمالاً در هفته‌های آینده بدتر می‌شود.»

• آمریکا نمی‌تواند فوراً تولید نفت را بالا ببرد.
  افزایش تولید نیازمند زمان، نیروی انسانی و زنجیره تأمین است. Chevron تولید را افزایش می‌دهد، اما تدریجی. دولت آمریکا برای کوتاه‌مدت به آزادسازی ذخایر استراتژیک نفت و تسهیل مقررات حمل‌ونقل روی آورده است.

• مشکل بلندمدت: 
  مدیرعامل Chevron گفت شروع پروژه‌های انرژی آسان است، اما دریافت مجوز و ادامه کار بسیار دشوار است. راه‌حل پایدار، اصلاح قوانین مجوزدهی و سرمایه‌گذاری بلندمدت در نفت، گاز، هسته‌ای و انرژی‌های تجدیدپذیر است.

از نگاه مدیرعامل Chevron، مشکل اصلی بحران فعلی فقط قیمت نفت نیست، بلکه اختلال در کل سیستم عرضه جهانی انرژی است. بازگشت به تعادل، حتی در خوش‌بینانه‌ترین سناریو، می‌تواند ماه‌ها تا سال‌ها طول بکشد.