گزارش خبری: تنگه هرمز؛ شاهرگی که «غذای جهان» را گروگان گرفته است

بستن تنگه هرمز معمولاً با تیترهای «بحران انرژی» و «قیمت نفت» در صدر اخبار قرار می‌گیرد، اما در ماه‌های اخیر (نیمه اول سال ۲۰۲۶)، بُعد دیگری از این انسداد نمایان شده که مستقیماً با «سفره مردم جهان» در ارتباط است:

کودهای شیمیایی.

در ادامه، گزارش مستندی از چرایی تبدیل شدن این موضوع به یک «بمب ساعتی» برای امنیت غذایی جهان آورده شده است.

در حالی که جهان به قیمت ۸۰ یا ۱۰۹ دلاری نفت در پی تنش‌های اخیر در خلیج فارس خیره شده، بحران خاموش دیگری در حال وقوع است. انسداد تنگه هرمز تنها جریان سوخت را قطع نکرده، بلکه دسترسی کشاورزان سراسر دنیا به حیاتی‌ترین نهاده تولید یعنی کود را به شدت محدود کرده است.

۱. چرا تنگه هرمز برای «کود» حیاتی است؟

شاید بپرسید یک آبراهه نظامی چه ربطی به کشاورزی دارد؟ پاسخ در سه عدد کلیدی نهفته است:

• ۲۵ تا ۳۰ درصد از کل تجارت جهانی کودهای نیتروژنی (مانند اوره) از این تنگه عبور می‌کند.

• ۴۵ درصد تجارت جهانی «گوگرد» (ماده اولیه کلیدی برای تولید کودهای فسفاته) از این مسیر ترانزیت می‌شود.

• ۲۰ درصد گاز طبیعی مایع (LNG) جهان از اینجا می‌گذرد؛ گازی که ۸۰ درصد هزینه تولید کودهای نیتروژنی را تشکیل می‌دهد.

کشورهایی مثل عربستان سعودی، قطر، امارات و ایران از بزرگترین تولیدکنندگان اوره و آمونیاک در جهان هستند. با بسته شدن تنگه، عملاً صادرات ۲۲ میلیون تن اوره در سال متوقف شده است.

۲. کود؛ ماده‌ای که «نصف جمعیت جهان» به آن وابسته‌اند

اهمیت کود در این است که بدون کودهای شیمیایی نیتروژنی، زمین‌های کشاورزی فعلی تنها قادر به تأمین غذای نیمی از جمعیت جهان هستند.

• ذرت و گندم: این محصولات استراتژیک بیشترین وابستگی را به نیتروژن دارند.

• برزیل و هند: برزیل به عنوان قطب کشاورزی جهان، ۳۰ درصد از نیاز فسفات خود را از این منطقه تأمین می‌کرد و اکنون با بحران ذخایر مواجه شده است.

۳. شوک قیمتی و مستندات بازار (آوریل ۲۰۲۶)

طبق گزارش‌های منتشر شده در فروردین و اردیبهشت ۱۴۰۵ (۲۰۲۶):

• قیمت کودهای نیتروژنی: تنها در دو هفته پس از جدی شدن انسداد، قیمت‌ها در بازارهای جهانی بیش از ۲۶ درصد جهش داشته است.

• هزینه تولید: به دلیل افزایش جهانی قیمت گاز (به عنوان خوراک پتروشیمی‌ها)، کارخانه‌های کودسازی در اروپا نیز به دلیل عدم صرفه اقتصادی، تولید خود را کاهش داده‌اند که این یک «شوک دوگانه» به بازار است.

۴. تأثیرات زنجیره‌ای: از تنگه هرمز تا فروشگاه‌های محلی

وقتی کود گران یا نایاب می‌شود، اتفاقات زیر به صورت زنجیره‌ای رخ می‌دهد:

1. کاهش مصرف توسط کشاورز: کشاورز برای صرفه‌جویی، کود کمتری به زمین می‌دهد.

2. کاهش برداشت: محصول نهایی (گندم، ذرت، سویا) به شدت افت می‌کند.

3. تورم مواد غذایی: قیمت نان، گوشت (به دلیل وابستگی دام به علوفه) و روغن در فروشگاه‌ها جهش پیدا می‌کند.

نکته مستند: سازمان خواربار و کشاورزی ملل متحد (FAO) هشدار داده است که اگر انسداد تنگه هرمز بیش از سه ماه به طول بینجامد، قیمت جهانی مواد غذایی ممکن است تا ۲۰ درصد دیگر افزایش یابد که این موضوع کشورهای آسیب‌پذیر در آفریقا و آسیا را با خطر قحطی مواجه می‌کند.

نتیجه‌گیری

موضوع کود که تا پیش از این یک موضوع فنی و حاشیه‌ای در اخبار ژئوپلیتیک بود، اکنون به «پاشنه آشیل» امنیت غذایی تبدیل شده است. تنگه هرمز دیگر فقط مسیر عبور نفت نیست؛ این آبراهه در واقع «شریان حیاتی سفره‌های جهانی» است. انسداد آن ثابت کرد که امنیت غذایی در قرن ۲۱، به طرز خطرناکی به ثبات سیاسی در خلیج فارس گره خورده است.