سقوط بازار کار؛ اشتغال در سراشیبی، مهاجرت در اوج

کاهش فرصت‌های شغلی، رشد بیکاری، قراردادهای موقت و موج خروج نیروهای متخصص، تصویری از بحرانی را ترسیم می‌کند که آینده اقتصاد ایران را با تهدیدی جدی روبه‌رو کرده است.

وقتی به صحنه اقتصادی امروز ایران نگاه می‌کنیم، می‌بینیم که با ترکیبی از تورم مزمن و بی‌سابقه، پیامدهای جنگ و تحریم و بی‌ثباتی‌های داخلی دست‌وپنجه نرم می‌کنه. در سایه این ابرچالش‌ها، بازار کار ایران هم به نقطه حساسی رسیده. جایی که نه‌تنها فرصت‌های شغلی از دست می‌رن، بلکه کیفیت اشتغال هم به شدت کاهش پیدا کرده و سرمایه‌های انسانی کشور رو به مهاجرت گذاشتن.

روزنامه حکومتی شرق نوشته که بحران سرمایه انسانی در ایران پدیده‌ای نیست و تازه و چالش‌هایی مانند جذب، نگهداشت، مهاجرت و کمبود مهارت سال‌هاست که سازمان‌ها رو درگیر کردن. گزارش‌های منتشر شده توسط ارگان‌های حکومتی که معمولاً آمارهای مهندسی شده ارائه می‌کنند هم به بخشی از این فاجعه اعتراف کردن.

به عنوان مثال روزنامه حکومتی خراسان نوشته که تازه‌ترین داده‌های مرکز آمار نشان می‌دهد ۴۵۰ هزار شاغل شغل خود را در بهار از دست داده‌اند و بخش صنعت به تنهایی شاهد ریزش بیش از ۴۰۰ هزار نفری اشتغال بوده. وقتی همین آمارهای حکومتی رو بررسی می‌کنیم، می‌بینیم که سهم صنعت از کل اشتغال کاهش پیدا کرده و از ۳۳ درصد به ۳۱ درصد رسیده.

در یک جمله یعنی کاهش فرصت‌های شغلی با کوچک شدن کلی بازار کار و افزایش چشمگیر جمعیت بیکار همراه شده. دو شاخص مهم در این زمینه نرخ مشارکت اقتصادی و نرخ بیکاری هستند که بر اساس آمارهای حکومتی هم این دو شاخص عکس همدیگه و به زیان اشتغال در واقع حرکت کردن. نرخ مشارکت اقتصادی با کاهش ۵ دهم واحد درصد کاهشی بود و در بهار امسال نسبت به سال گذشته به ۴۰ و هفت دهم درصد رسیده. نرخ بیکاری هم با افزایش ۱.۸ دهم واحد درصدی به ۹.۱ دهم درصد رسیده. البته واقعیت فراتر از این آمارهای حکومتیه. این شرایط وقتی به اشتغال زنان می‌رسه به مراتب بدتر می‌شه.

علیرغم رشد تحصیلی چشمگیر، سهم زنان از بازار کار همچنان اندک و ناچیزه و هر روز هم این وضعیت وخیم‌تر می‌شه. روزنامه حکومتی دنیای اقتصاد نوشته نرخ مشارکت اقتصادی زنان در بهار سال جاری یعنی ۱۴۰۵ با کاهش ۳ واحد درصدی نسبت به بهار سال گذشته به ۱۳.۷ دهم درصد رسیده. طبق همین آمارها ۱۸۷ هزار نفر از زنان شاغل شغلشون رو از دست دادند. سرفرازان از اقتصاددان‌های حکومتی گفته که در کنکور سراسری ۱۴۰۴ حدود ۶۸ درصد داوطلبان رو زنان تشکیل دادند، در حالی که فقط ۱۳.۵ درصد زنان در ایران شاغل هستند.

موضوع مهم دیگه اشتغال جوانان هست که بیشتر از هر زمان دیگه‌ای در معرض بی‌ثباتی شغلی قرار دارن. آمارها نشون می‌دن که ۴۶ درصد جوانان ۱۵ تا ۲۵ ساله نه شاغل هستن، نه تحصیل می‌کنن و نه در دوره‌های مهارت‌آموزی حضور دارن. یعنی حدوداً ۱۱ میلیون نفر و این وضعیتی که نشان‌دهنده از دست رفتن امید به پیدا کردن کار هست. اما شرایط کسانی که همین الآن شاغل هستن، تفاوت چشمگیری با خیلی بیکاران نداره.

روزنامه حکومتی شرق نوشته ۶۴ درصد قراردادهای کاری امسال ۳ ماهه یا کوتاه‌تر بودن. این یعنی قراردادهای ۸۹ روزه که کارفرما از هرگونه مسئولیت از جمله حق بیمه کاملاً خلاص باشه و هر وقت دلش خواست نیروی کار رو اخراج کنه. حالا شما به این شرایط تورم‌های ۸۰ تا بالای ۱۰۰ درصدی هم اضافه بکنید و این کاری کرده که شاغلان با همه تلاش‌هایی که می‌کنن حقوق کمتر یا برابر سال گذشته دریافت می‌کنن و بحران معیشت در چنین وضعیتی بیداد می‌کنه.

در مجموع کارشناسان این شرایط رو با ویژگی‌هایی مثل رشد پایین، کاهش سرمایه‌گذاری، دشواری دسترسی به فناوری پیشرفته، مهاجرت سرمایه انسانی و محدودیت در تعامل با اقتصاد جهانی توصیف کردن. نتیجه مستقیم این وضعیت وخیم در بازار کار و فقدان چشم‌انداز روشن خروج گسترده نیروی متخصص و تحصیل‌کرده از کشور هست. این پدیده یکی از پرهزینه‌ترین ضربه‌ها به اقتصاد حال و آینده ایرانه که چیزی جز رهاورد حکومت آخوندی در نابودی زیرساخت‌های اقتصادی کشور نیست.