اولا الوستوئن؛ کنفرانس حقوق بشر در مقر اروپایی ملل متحد، ژنو

ژنو؛ کنفرانس در مقر اروپایی ملل متحد درباره وضعیت وخامت‌بار حقوق بشر و موج اعدام‌ها در ایران با حضور شخصیت‌های سیاسی و حقوقدانان

سخنرانی اولا الوستوئن - وزیر محیط‌زیست نروژ ۲۰۱۸-۲۰۲۰، معاون اول رهبر حزب لیبرال ۲۰۲۰-۲۰۱۲، نماینده پارلمان ۲۰۲۵-۲۰۱۳

ما درباره وضعیت بسیار وخیم حقوق‌بشر در ایران شنیده‌ایم و من قصد دارم بر یکی از ابعاد و پیامدهای این سرکوب، یعنی بحران عمیق و نگران‌کننده محیط‌زیستی در ایران تمرکز کنم. بحران در ایران باید از زوایای گوناگون بررسی شود؛ از جمله مسائل زیست‌محیطی و به‌طور بنیادی‌تر، حق حیات، آزادی، امنیت، سلامت، دسترسی به آب، محیط‌زیست سالم و زندگی شرافتمندانه. این بحرانها که هم‌پوشانی دارند، نارضایتی عمومی را تشدید کرده و جامعه را تحت فشار شدیدی قرار داده است.

برداشت بی‌رویه از آب‌های زیرزمینی باعث فرو نشست گسترده زمین در بسیاری از نقاط ایران شده است. در برخی مناطق، نرخ فرو نشست سالانه ۲۰ تا ۳۰ سانتی‌متر گزارش‌شده که در زمره بالاترین نرخ‌های ثبت‌شده در جهان است. شهر اصفهان و بناهای تاریخی آن به‌شدت تحت تأثیر این پدیده قرار گرفته‌اند. تهران و مناطق پیرامونی آن نیز با تهدید فرو نشست در نزدیکی فرودگاهها، خطوط ریلی و زیرساخت‌های حیاتی مواجهند. کسری تجمعی در سفره‌های آب زیرزمینی کشور به حدود ۱۳۰ میلیارد متر‌مکعب رسیده است. بحران آب در ایران صرفاً یک مشکل فنی نیست، بلکه مسأله‌ای مربوط به اولویت‌های حاکمیتی است و به‌همین دلیل، به یک چالش جدی حقوق‌بشری تبدیل شده است. فقدان دسترسی مردم به آب، کم‌آبی، سوءمدیریت منابع آبی، خشک‌شدن تالاب‌ها و دریاچه‌ها، افت سطح آب‌های زیرزمینی و پیامدهای آن برای کشاورزان و ساکنان مناطق آسیب‌پذیر، از نگرانی‌های حاد جامعه ایران است.

موضوع دیگر، آلودگی هوا و طوفانهای گرد و غبار است. کمبود گاز و فرسودگی زیرساختها منجر به استفاده گسترده از مازوت در نیروگاهها و صنایع شده است. در برخی دوره‌ها، انتشار آلاینده‌های گوگردی تا ۱۰ برابر حد مجاز افزایش یافته است. خشک‌شدن تالاب‌ها و دریاچه‌ها نیز به گسترش طوفانهای گرد و غبار در غرب و جنوب ایران دامن زده است. در برخی سال‌ها، شهرهایی نظیر تهران، اراک و اصفهان کمتر از پنج روز هوای پاک داشته‌اند. آلودگی هوا سالانه با نزدیک به ۳۰ هزار مرگ‌ومیر در ارتباط است که رقمی بسیار تکان‌دهنده است.

در حوزه تخریب منابع طبیعی و امنیت غذایی، بیش از ۱.۵ میلیون هکتار از جنگل‌های بلوط در رشته‌کوه زاگرس دچار خشکیدگی و زوال شده‌اند. هر ساله حدود ۱۰۰ هزار هکتار از زمینهای کشاورزی و مراتع در معرض بیابان‌زایی قرار دارند. فرسایش خاک در ایران حدود سه برابر میانگین جهانی گزارش‌شده است. این روندها تهدیدی جدی برای امنیت غذایی کشور محسوب می‌شوند.

در کلان‌شهرها، قطعی آب، کاهش فشار و افت کیفیت آب آشامیدنی، خشم عمومی را برانگیخته است. هم‌چنین بحران انرژی و قطعی‌های برنامه‌ریزی شده برق به بخشی از زندگی روزمره تبدیل شده که موجب اختلال در تأمین آب ساختمانها، خدمات آسانسور، دسترسی به اینترنت و ارتباطات شده است. توقف فعالیت کارخانه‌ها و واحدهای تولیدی نیز به افزایش بیکاری و کاهش تولید انجامیده است.

بحران محیط‌زیستی ایران به یک بحران حقوق‌بشری و اجتماعی تبدیل شده است. معترضان فراتر از آزادی‌های مدنی یا بهبود شرایط اقتصادی، در حال دفاع از حق حیات، حق برخورداری از محیط‌زیست سالم، دسترسی به آب، حق تنفس هوای پاک و حق داشتن آینده‌ای زیست‌پذیر هستند. مجموع این بحرانها نشان می‌دهد که زندگی روزمره مردم عادی به نقطه‌ای رسیده که ادامه شرایط کنونی غیرممکن شده است؛ بنابراین، تغییر بنیادین در ایران اجتناب‌ناپذیر است. سرکوب، به این ویرانی‌ها منجر می‌شود.

در آخرین گزارش «شاخص عملکرد تغییرات اقلیمی» که در نوامبر ۲۰۲۵ منتشر شد، ایران در رتبه ۶۶ از میان ۶۷ کشور مورد ارزیابی قرار گرفت که یکی از ضعیف‌ترین عملکردها در جهان در زمینه انتشار گازهای گلخانه‌یی، توسعه انرژی‌های تجدیدپذیر، بهره‌وری انرژی و سیاست‌های اقلیمی است. این گزارش هم‌چنین اشاره می‌کند که ایران هنوز «توافق‌نامه پاریس» را تصویب نکرده است.

وضعیت وخیم محیط‌زیستی در ایران، بخشی از پیامدهای سرکوب و سوءمدیریت حاکمیت است. ما نیازمند تغییری دموکراتیک و مبتنی بر حقوق‌بشر در ایران هستیم؛ نخست برای این‌که حقوق بنیادین مردم ایران محترم شمرده شود و دوم برای این‌که ایرانیان بتوانند در فضایی آزاد، بر چالشهای عظیم زیست‌محیطی خود غلبه کنند؛ امری که نه تنها برای مردم ایران، بلکه برای کل جهان حائز اهمیت است.

بیشتر بدانیم:

مصاحبه سیمای آزادی با اولاً الوستوئن از نروژ و کارلو چیچولی از ایتالیا

فاجعه زیست محیطی در ایران؛ بحران بی‌آبی تهران و خشک شدن دریاچه ارومیه