کارزار «سه‌شنبه‌های نه به اعدام»؛ چرا پس از ۱۳۸ هفته همچنان ادامه دارد؟

گفتگو با رضا شمیرانی

امروز سه‌شنبه است و کارزار «سه‌شنبه‌های نه به اعدام» به یکصد و سی و هشتمین هفته خود رسیده است. استمرار این کارزار، علاوه بر بازتاب گستردگی مسئله اعدام در ایران، نمادی از تلاش مستمر برای دادخواهی، مقابله با فراموشی قربانیان و اعتراض به آنچه برگزارکنندگان «خشونت سازمان‌یافته» می‌نامند، محسوب می‌شود.

در همین رابطه با آقای رضا شمیرانی، زندانی سیاسی سابق و از شاهدان وقایع زندان‌های ایران در دهه شصت، همراه هستیم. بیانیه هفته ۱۳۸ چه تصویری از وضعیت اعدام‌ها ارائه می‌دهد؟

در بیانیه یکصد و سی و هشتمین هفته این کارزار، به سالگرد اعتراضات سراسری ۱۴۰۱ اشاره شده است. در این بیانیه تأکید می‌شود که مطالبات و خواسته‌هایی که در جریان آن اعتراضات مطرح شد همچنان در جامعه وجود دارد و از نگاه برگزارکنندگان، این خواسته‌ها همچنان دنبال می‌شوند.

همچنین در این بیانیه به افزایش آمار اعدام‌ها در ماه‌های اخیر اشاره شده و این موضوع به عنوان ابزاری برای ایجاد فضای ترس در جامعه توصیف شده است. به باور برگزارکنندگان، هم‌زمانی افزایش اعدام‌ها با آغاز سال تحصیلی جدید و بازگشایی دانشگاه‌ها می‌تواند با هدف جلوگیری از شکل‌گیری اعتراضات و فعالیت‌های اجتماعی صورت گیرد.

بیانیه همچنین به حمایت‌های بین‌المللی از این کارزار اشاره کرده و از فعالیت‌ها و گردهمایی‌های مرتبط در کشورهای مختلف از جمله فرانسه، آلمان، انگلستان و آمریکا نام می‌برد. در این بیانیه تأکید شده که گسترش حمایت‌های فرامرزی نشان‌دهنده افزایش توجه جهانی به موضوع اعدام در ایران است.

دادخواهی؛ حلقه اتصال همه کارزارهای ضد اعدام

در پاسخ به این پرسش که کارزارهای مختلف تا چه اندازه در مسیر دادخواهی مؤثر بوده‌اند، آقای شمیرانی تأکید می‌کند که این فعالیت‌ها را نباید حرکت‌هایی پراکنده و جدا از یکدیگر دانست.

به گفته او، این کارزارها به صورت زنجیره‌ای و پیوسته در راستای دادخواهی و مخالفت با اعدام فعالیت می‌کنند و هدف مشترک آن‌ها پایان دادن به چرخه خشونت و جلب توجه افکار عمومی نسبت به وضعیت زندانیان و محکومان به اعدام است.

از نگاه فعالان این حوزه، زمانی که صدای زندانیان، خانواده‌های آنان، نهادهای مدنی و مدافعان حقوق بشر در کنار یکدیگر قرار می‌گیرد، امکان نادیده‌گرفتن این موضوع دشوارتر می‌شود و حساسیت عمومی نسبت به مسئله اعدام افزایش می‌یابد.

حمایت‌های بین‌المللی چه تأثیری بر کارزار «نه به اعدام» دارد؟

در ادامه این گفت‌وگو به نشست‌ها و کنفرانس‌های بین‌المللی مرتبط با حقوق بشر نیز اشاره می‌شود؛ نشست‌هایی که در آن‌ها حقوق‌دانان، کارشناسان و مسئولان پیشین نهادهای بین‌المللی درباره موضوع اعدام، مسئولیت‌پذیری حکومت‌ها و ضرورت پیگیری حقوقی موارد نقض حقوق بشر سخن گفته‌اند.

همچنین به تجمع‌های برگزارشده در شهرهایی مانند پاریس اشاره می‌شود که شعار محوری آن‌ها «نه به اعدام» بوده است. برگزارکنندگان این برنامه‌ها معتقدند که مخالفت با اعدام در ایران به موضوعی فراتر از مرزهای کشور تبدیل شده و توجه گروه‌های مختلف حقوق بشری را به خود جلب کرده است.

در این چارچوب، برخی فعالان بر این باورند که طرح موضوع حقوق بشر در عرصه روابط و مذاکرات بین‌المللی می‌تواند فشار بیشتری برای توجه به وضعیت زندانیان و توقف اعدام‌ها ایجاد کند.

از اعتراض هفتگی تا مطالبه‌ای جهانی؟

پس از ۱۳۸ هفته، کارزار «سه‌شنبه‌های نه به اعدام» از دید حامیان خود صرفاً یک حرکت اعتراضی هفتگی نیست، بلکه بخشی از یک روند مستمر دادخواهی تلقی می‌شود. روندی که هدف آن حفظ یاد قربانیان، جلب توجه افکار عمومی و افزایش حساسیت نهادهای داخلی و بین‌المللی نسبت به موضوع اعدام در ایران عنوان می‌شود.

برگزارکنندگان این کارزار معتقدند که تداوم فعالیت‌های مدنی و حقوق بشری می‌تواند به تقویت مطالبه عمومی برای لغو اعدام و حمایت از حقوق زندانیان منجر شود.